ΠΑΛΑΣ: Ένα τοπόσημο πολιτισμού απέναντι στην κατεδάφιση

Η υπόθεση του κινηματογράφου ΠΑΛΑΣ Παγκρατίου έχει εξελιχθεί σε ένα ζήτημα που ξεπερνά τα όρια μιας τοπικής διεκδίκησης. Αγγίζει τον τρόπο με τον οποίο η πόλη αντιλαμβάνεται την ιστορία της, τη σχέση της με την πολιτιστική κληρονομιά και την ευθύνη των θεσμών απέναντι σε χώρους που διαμόρφωσαν τη συλλογική μνήμη πολλών γενεών.

Οι πρόσφατες αποκαλύψεις γύρω από το λεγόμενο «σκάνδαλο της πολεοδομίας» και η αρνητική γνωμοδότηση του Ανώτατου Συμβουλίου Νεωτέρων Μνημείων στις 14 Μαΐου 2026 για τον χαρακτηρισμό του ΠΑΛΑΣ ως διατηρητέου μνημείου προκαλούν εύλογη ανησυχία.

Η «Κίνηση για τη Διάσωση του Κινηματογράφου ΠΑΛΑΣ Παγκρατίου» ζητά από την Υπουργό Πολιτισμού να μην αποδεχτεί την αρνητική εισήγηση και να δοθεί η δυνατότητα επανεξέτασης του θέματος από το Συμβούλιο με τη νέα του σύνθεση. Το αίτημα αυτό δεν βασίζεται μόνο στη συγκίνηση ή στη νοσταλγία. Βασίζεται σε συγκεκριμένα ιστορικά, αρχιτεκτονικά και κοινωνικά δεδομένα. Το ΠΑΛΑΣ χτίστηκε το 1925 και θεωρείται ο δεύτερος παλαιότερος σωζόμενος κινηματογράφος στην Ελλάδα. Παράλληλα, αποτελεί το παλαιότερο γνωστό δείγμα υβριδικού κινηματογράφου, καθώς συνδυάζει χειμερινή και θερινή λειτουργία στο ίδιο κτίριο, στοιχείο εξαιρετικά σπάνιο για την ιστορία της κινηματογραφικής αρχιτεκτονικής.

Ιδιαίτερη σημασία έχουν και τα μοναδικά art deco χαρακτηριστικά του, τα οποία το μετέτρεψαν σε φυσικό σκηνικό για ταινίες και τηλεοπτικές παραγωγές. Δεν είναι τυχαίο ότι έχει χαρακτηριστεί ως ένας από τους πιο «κινηματογραφημένους» κινηματογράφους της χώρας. Η αξία του, όμως, δεν περιορίζεται στην εικόνα του. Το ΠΑΛΑΣ συνδέεται με σημαντικές στιγμές της ελληνικής πολιτιστικής ιστορίας, όπως η πρώτη δημόσια εμφάνιση του Μάνου Χατζιδάκι τον Δεκέμβριο του 1944. Ένας τέτοιος χώρος δεν αποτελεί απλώς ακίνητο προς αξιοποίηση, είναι τεκμήριο πολιτισμού, μνήμης και δημιουργίας.

Η απειλή κατεδάφισης ή μετατροπής του σε σούπερ μάρκετ φανερώνει μια βαθύτερη αντίθεση ανάμεσα στην εμπορική εκμετάλλευση και στην ανάγκη προστασίας της πολιτιστικής ταυτότητας των γειτονιών. Το Παγκράτι, ο Βύρωνας και η Καισαριανή είναι περιοχές πυκνοκατοικημένες, με μεγάλη ανάγκη από χώρους πολιτισμού, συνάντησης και συμμετοχής. Η επαναλειτουργία του ΠΑΛΑΣ θα μπορούσε να προσφέρει ακριβώς αυτή την «ανάσα πολιτισμού» που λείπει από την καθημερινότητα των κατοίκων.

Η πρόταση της Κίνησης είναι ρεαλιστική και δημιουργική: το κτίριο να αγοραστεί με τη στήριξη του Δήμου Αθηναίων, της Περιφέρειας και άλλων θεσμών, ώστε να μετατραπεί σε ένα ζωντανό μουσείο κινηματογράφου. Ένας τέτοιος χώρος θα μπορούσε να φιλοξενεί προβολές, αφιερώματα, σεμινάρια, εκπαιδευτικά προγράμματα, εκθέσεις, δράσεις για μαθητές και συνεργασίες με την κινηματογραφική κοινότητα. Με αυτόν τον τρόπο, το ΠΑΛΑΣ δεν θα διατηρηθεί απλώς ως κέλυφος, αλλά θα αποκτήσει νέα λειτουργία και ουσιαστικό ρόλο στη σύγχρονη ζωή της πόλης.

Γι’ αυτό είναι αναγκαία η κινητοποίηση όλων. Οι πολίτες, ατομικά και συλλογικά, μπορούν να στηρίξουν το αίτημα και να υπερασπιστούν έναν χώρο που ανήκει στην ιστορία της πόλης. Η διάσωση του ΠΑΛΑΣ δεν είναι μια μάχη για το παρελθόν, αλλά μια πράξη ευθύνης για το μέλλον. Είναι η απόφαση να μη χαθεί ακόμη ένας ιστορικός πολιτιστικός χώρος, αλλά να του δοθεί μια δεύτερη ζωή, ανοιχτή, δημιουργική και κοινή για όλους.

Περισσότερες πληροφορίες για την Κίνηση για την Διάσωση του Κινηματογράφου "ΠΑΛΑΣ" Παγκρατίου: savepalascinemagreece@gmail.com
www.instagram.com/save.palas.cinema.athens.gr/
www.facebook.com/share/1983hsjaNC/