17:21
24/6

Ο παλιός είναι αλλιώς! 10 ταινίες για την τρίτη ηλικία

«Τα γηρατειά είναι η μόνη ασθένεια που δεν θέλεις να τελειώσει» λέει ο Έβερετ Σλόουν στο «Citizen Kane» (1941) του Όρσον Γουέλς, συνοψίζοντας με χιούμορ τον ψυχισμό του ανθρώπου που έχει φτάσει στη δύση της ζωής του. Ο φόβος του επέκεινα, η μοναξιά, η αδυναμία επικοινωνίας με τις νεότερες γενιές, είναι θεματικές που έχουν τροφοδοτήσει κατά καιρούς το σινεμά με συγκινητικές, αστείες, φανταστικές ιστορίες.

Επιλέξαμε δέκα ταινίες που ασχολούνται με την τρίτη ηλικία υπό διαφορετικά πρίσματα και σας τις προτείνουμε.

«Make Way For Tomorrow» (1937) του Λίο ΜακΚάρεϊ

Η ταινία που «θα έκανε και μια πέτρα να κλάψει», σύμφωνα με τον Όρσον Γουέλς και πάλι, αφηγείται την ιστορία ενός ηλικιωμένου ζευγαριού που, ύστερα από δεκαετίες κοινής ζωής, αναγκάζεται να ζήσει χωριστά όταν η τράπεζα τους παίρνει το σπίτι και κανένα από τα παιδιά τους δεν μπορεί (και δεν θέλει) να φιλοξενήσει και τους δύο. Γνωστός κυρίως για τις ρομαντικές κομεντί και τις κωμωδίες του, ο Λίο ΜακΚάρεϊ παραδίδει εδώ μια καθαρά δραματική ταινία με φαινομενική ελαφρότητα και μπρίο, που κορυφώνεται σε μια απίστευτα συγκινητική σεκάνς ενός τελευταίου ραντεβού ανάμεσα στο ηλικιωμένο ζευγάρι. Χαρτομάντιλα θα χρειαστούν, ο Γουέλς είχε, βέβαια, δίκιο.

«Tokyo Story» (1953) του Γιασουχίρο Όζου

Για πολλούς η καλύτερη ταινία του μεγάλου Ιάπωνα δημιουργού (ο γράφων δηλώνει αδυναμία μεγαλύτερη στο «Late Spring» αλλά άντε να διαλέξεις από τον ωκεανό αριστουργημάτων της φιλμογραφίας του), για αρκετούς μια από τις δέκα καλύτερες ταινίες όλων των εποχών, η ιστορία της επίσκεψης ενός ηλικιωμένου ζευγαριού από την επαρχία στην πρωτεύουσα με σκοπό να δουν τα παιδιά και τα εγγόνια τους δίνει την ευκαιρία στον Όζου να σχολιάσει την αλλαγή των ηθών, του τρόπου ζωής και των ρυθμών της καθημερινότητας σε μια Ιαπωνία που εξελίσσεται ραγδαία. Με την κάμερα, ως συνήθως, στο ύψος των χαρακτήρων του, ο Όζου συνοψίζει εδώ ολόκληρη τη φιλμογραφία του, χωρίς να κουνά επιθετικά το δάχτυλο σε καμία γενιά.

«Wild Strawberries» (1957) του Ίνγκμαρ Μπέργκμαν

Ένας ηλικιωμένος καθηγητής ταξιδεύει μέχρι την Ουψάλα, όπου θα παραλάβει ένα βραβείο. Το οδοιπορικό του δίνει στον μεγάλο Σουηδό σκηνοθέτη Ίνγκμαρ Μπέργκμαν την ευκαιρία να φτιάξει ένα από τα καλύτερα φιλμ του, έναν φόρο τιμής στον βωβό σουηδικό κινηματογράφο – ο πρωταγωνιστής της ταινίας, Βίκτορ Σγέστρομ, ήταν ένας από τους σημαντικότερους σκηνοθέτες των δεκαετιών του 1910 και του 1920 – και συγχρόνως μια ταινία που άσκησε τεράστια επίδραση σε δημιουργούς όπως ο Γούντι Άλεν (δείτε, για παράδειγμα, το «Deconstructing Harry»). Μέσα από μια σειρά εκπληκτικών ονειρικών σκηνών ανθολογίας, ο «ήρωας» οδηγείται στη συνειδητοποίηση ότι η μεγαλύτερη τιμωρία για τα λάθη της νιότης είναι η μοναξιά των γηρατειών.

«On Golden Pond» (1981) του Μαρκ Ράιντελ

Ένα ηλικιωμένο ζευγάρι συμφωνεί να φροντίσει τον γιο του νέου εραστή της αποξενωμένης κόρης τους. Δύο βετεράνοι ηθοποιοί του κλασικού Χόλιγουντ, η Κάθριν Χέπμπορν και ο Χένρι Φόντα, συναντιούνται για πρώτη φορά επί της οθόνης, με τον δεύτερο να βρίσκει για μία και μοναδική φορά απέναντί του και την κόρη του, Τζέιν. Όπως καταλαβαίνετε, μιλάμε για ταινία ηθοποιών και σεναρίου, όπου ο σκηνοθέτης κάνει πίσω αδιαφορώντας για την «υπογραφή». Δεν αρέσουν συνήθως στους κριτικούς αυτές οι ταινίες, το κοινό όμως, όταν τα παραπάνω (ηθοποιοί – σενάριο) είναι καλά, τις λατρεύει. Το κοινό έχει δίκιο, και η εν λόγω ταινία ανήκει στην κατηγορία αυτή.

«Cocoon» (1985) του Ρον Χάουαρντ

Ένα γκρουπ ηλικιωμένων σε γηροκομείο έρχεται σε επαφή με εξωγήινους οργανισμούς και αναζωογονείται. Μαθητής της σχολής Σπίλμπεργκ, ο Ρον Χάουαρντ («Apollo 13», «A Beautiful Mind») έφτιαξε αυτήν εδώ τη γλυκύτατη κωμωδία επιστημονικής φαντασίας σε μια κομβική στιγμή της καριέρας του, όταν άρχιζε να μεταβαίνει από το στάτους του δημοφιλούς τηλεοπτικού ηθοποιού («Happy Days») και ανερχόμενου σκηνοθέτη σε εκείνο του δυνατού χαρτιού της χολιγουντιανής βιομηχανίας. Από τις πιο ανάλαφρες επιλογές της λίστας, η ταινία διαθέτει εκείνο τον ακαταμάχητο συνδυασμό φαντασίας, κωμωδίας, περιπέτειας και οικογενειακού θεάματος στον οποίο οι χολιγουντιανοί σκηνοθέτες της δεκαετίας του 1980 ήταν ειδήμονες.

«The Straight Story» (1999) του Ντέιβιντ Λιντς

O Άλβιν Στρέιτ, ένας ηλικιωμένος άνδρας, μαθαίνει ότι ο αποξενωμένος αδελφός του, Λάιλ, πεθαίνει, κι αποφασίζει να διασχίσει την Αμερική ώστε να τον δει και ίσως να συμφιλιωθεί μαζί του. Η πιο βατή ταινία του Ντέιβιντ Λιντς δείχνει παιχνιδιάρικη διάθεση ήδη από τον τίτλο της, ο οποίος μπορεί να μεταφραστεί είτε ως «Η Ιστορία του Στρέιτ», αναφερόμενος στο όνομα του κεντρικού ήρωα, είτε ως «Η Ευθεία Ιστορία», καθώς είναι μια από τις ελάχιστες ταινίες του σκηνοθέτη που δεν περιέχει ονειρικές σεκάνς, εγκιβωτισμένες αναδρομικές αφηγήσεις και παιχνίδια με την πραγματικότητα και την ψευδαίσθηση. Σαν ένα ευχάριστο διάλειμμα για καφέ ανάμεσα σε δύο από τις πιο χαρακτηριστικές λιντσεϊκές δημιουργίες, το «Lost Highway» (1997) και το «Mulholland Drive» (2001).

«Up» (2009) του Πιτ Ντόκτερ

Μια από τις καλύτερες ταινίες της Pixar, το «Up» ξεκινάει με μια σεκάνς που δεν θα αφήσει μάτι στεγνό, όσες φορές και αν παρακολουθήσει κανείς το φιλμ. Θα μπορούσε ενδεχομένως να ψέξει κανείς την ταινία ότι, μετά από τέτοια συναισθηματική κορύφωση, όλο το υπόλοιπο μοιάζει με αντικλιμάκωση, θα απαντήσουμε πως μια ολόκληρη ταινία σαν αυτό το πρώτο εικοσάλεπτο θα ήταν αφόρητα δακρύβρεχτη. Ο κεντρικός χαρακτήρας, εμπνευσμένος εξωτερικά από τον Σπένσερ Τρέισι, είναι ένας από τους πιο συμπαθείς γκρινιάρηδες γέρους του κινηματογράφου, ενώ η ίδια η ταινία, μαζί με το «Wall-E» της προηγούμενης χρονιάς και το «Toy Story 3» της επόμενης, αποτελούν το αποκορύφωμα ενός σχεδόν αψεγάδιαστου σερί για το στούντιο.

«Amour» (2012) του Μίκαελ Χάνεκε

Και μια χαλαρή προτασούλα για να δείτε τώρα το καλοκαιράκι… Ο Αυστριακός Μίκαελ Χάνεκε, στην τελευταία μεγάλη ταινία της φιλμογραφίας του, το βραβευμένο με Χρυσό Φοίνικα «Amour», εξερευνά τις μορφές που παίρνει η αγάπη όταν ο χρόνος περνά, η όψη φθείρεται και η μνήμη κλονίζεται. Δεύτερος σερί Φοίνικας για τον μεγάλο δημιουργό, απολύτως δικαιολογημένος, Τρεντινιάν και Ριβά δίνουν δύο μεγαλειώδεις ερμηνείες στους ρόλους που σημάδεψαν την ωριμότητα της καριέρας τους, η Ιζαμπέλ Ιπέρ κάνει ένα σύντομο πέρασμα στον ρόλο της κόρης τους και ο Χάνεκε μετατρέπει στιγμές της καθημερινότητας σε κοσμογονικής σημασίας γεγονότα. Προσπάθησε να το αντιγράψει ο Γκασπάρ Νοε με το «Vortex» του εννέα χρόνια αργότερα, το πασπάλισε και με τα σκηνοθετικά τρικ του, στο αποτέλεσμα φάνηκε η διαφορά των μεγεθών.

«Nebraska» (2013) του Αλεξάντερ Πέιν

Ένας γέρος πατέρας και ο γιος του ταξιδεύουν μαζί μέχρι τη Νεμπράσκα, όπου υποτίθεται πως ο πρώτος θα παραλάβει ένα έπαθλο που κέρδισε. Ο Αλεξάντερ Πέιν, σε μια από τις καλύτερες ταινίες της φιλμογραφίας του, φτιάχνει ένα γλυκόπικρο road movie για δύο αποξενωμένους ανθρώπους που βρίσκουν την ευκαιρία να συμφιλιωθούν. Γυρισμένη ασπρόμαυρη, η «Nebraska» είναι αμερικανιά με την καλύτερη δυνατή έννοια, ένα φιλμ που αιχμαλωτίζει τις μικρές εκείνες λεπτομέρειες που κάνουν την απέραντη αυτή χώρα τόσο γοητευτική, τόσο σύνθετη, τόσο αντιφατική. Συγχρόνως, είναι μια ταινία για τις δεύτερες ευκαιρίες, για την επούλωση των πληγών του παρελθόντος και την επικοινωνία μεταξύ των γενεών, στην καλύτερη παράδοση του ανεξάρτητου αμερικανικού κινηματογράφου.

«Lucky» (2017) του Τζον Κάρολ Λιντς

Ο Λάκι είναι ένας 90χρονος άνδρας που ζει σε μια κωμόπολη της αμερικανικής επαρχίας γεμάτης ιδιαίτερους τύπους. Ο Χάρι Ντιν Στάντον, στην τελευταία ταινία μιας φιλμογραφίας περίπου 250 τίτλων, παραδίδει μια από τις καλύτερες ερμηνείες του στο σκηνοθετικό ντεμπούτο του ηθοποιού Τζον Κάρολ Λιντς («Zodiac»). Στο καστ συναντάμε και έναν άλλο Λιντς, τον Ντέιβιντ («The Straight Story»), ο οποίος υποδύεται έναν από τους πολυάριθμους ξεχωριστούς χαρακτήρες της ταινίας. Από αυτούς τους χαρακτήρες και τις αλληλεπιδράσεις τους με τον πρωταγωνιστή είναι που αντλεί η ταινία την ιδιαίτερη γοητεία της. Δεν είναι ίσως μια σπουδαία ταινία, είναι όμως γλυκύτατη και κλείνει με ιδανικό τρόπο την καριέρα ενός σπουδαίου εργάτη της υποκριτικής.