Μεξικό 86

Το «Mexico 86» του Σέζαρ Ντίαζ είναι μια ταινία που έχει αναμφίβολα σοβαρούς λόγους ύπαρξης. Βασισμένο εν μέρει στην προσωπική ιστορία του ίδιου του σκηνοθέτη, το φιλμ επιστρέφει στη βίαιη πολιτική πραγματικότητα της Γουατεμάλας κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου και εξετάζει τις συνέπειες που μπορεί να έχει η πολιτική στράτευση όχι μόνο για εκείνον που την επιλέγει, αλλά και για τους ανθρώπους που βρίσκονται δίπλα του. Η αφετηρία είναι ενδιαφέρουσα και το θέμα έχει αναμφισβήτητο συναισθηματικό βάρος. Δυστυχώς, όμως, η ταινία μοιάζει συχνά να μην μπορεί να μετατρέψει το προσωπικό της υπόβαθρο σε ένα εξίσου δυναμικό κινηματογραφικό αποτέλεσμα.

Η ιστορία ξεκινά το 1976, όταν η Μαρία (Μπερενίς Μπεζό), μια Γουατεμαλτέζα ακτιβίστρια που συμμετέχει στην αντίσταση εναντίον της στρατιωτικής δικτατορίας, αναγκάζεται να εγκαταλείψει τη χώρα μετά από μια σειρά απειλών. Η απόφασή της σημαίνει ότι θα αποχωριστεί τον μικρό της γιο, ο οποίος παραμένει στη Γουατεμάλα υπό τη φροντίδα της γιαγιάς του. Δέκα χρόνια αργότερα, ο γιος της μετακομίζει στο Μεξικό για να ζήσει μαζί της και η Μαρία βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα δίλημμα που αποτελεί τον πυρήνα ολόκληρης της ταινίας: μπορεί να είναι ταυτόχρονα μητέρα και επαναστάτρια;

Είναι ένα δίλημμα που θα μπορούσε να αποτελέσει τη βάση για ένα εξαιρετικά δυνατό οικογενειακό δράμα. Ο Ντίαζ, μάλιστα, έχει κάθε λόγο να το γνωρίζει καλά, καθώς η ιστορία της Μαρίας αντλεί στοιχεία από τη ζωή της δικής του μητέρας, η οποία επίσης είχε εξοριστεί στο Μεξικό αφήνοντας πίσω της τον γιο της. Αυτή η προσωπική διάσταση προσδίδει στην ταινία ειλικρίνεια και αυθεντικότητα. Το πρόβλημα είναι ότι η αυθεντικότητα δεν μεταφράζεται πάντοτε σε δραματική ένταση.

Το «Mexico 86» κινείται ανάμεσα σε δύο διαφορετικές κατευθύνσεις: από τη μία είναι ένα πολιτικό δράμα για τη δικτατορία, την αντίσταση και την εξορία και από την άλλη ένα οικογενειακό φιλμ για τη δύσκολη σχέση μιας μητέρας με τον γιο της. Παράλληλα, επιχειρεί να ενσωματώσει στοιχεία κατασκοπικού θρίλερ, με παρακολουθήσεις, απειλές και τον διαρκή φόβο ότι η Μαρία μπορεί να εντοπιστεί από τους ανθρώπους του καθεστώτος. Η συνύπαρξη αυτών των στοιχείων δεν είναι από μόνη της προβληματική, αντιθέτως, θα μπορούσε να δώσει στην ταινία μια πολύ ενδιαφέρουσα πολυπλοκότητα. Ωστόσο, ο Ντίαζ δεν καταφέρνει πάντα να βρει την απαραίτητη ισορροπία ανάμεσά τους.

Όταν η ταινία επικεντρώνεται στη σχέση της Μαρίας με τον γιο της, διαθέτει ορισμένες πραγματικά δυνατές στιγμές. Η Μπερενίς Μπεζό προσφέρει μια συγκρατημένη, εσωτερική ερμηνεία, αποφεύγοντας τις εύκολες συναισθηματικές εξάρσεις. Η Μαρία δεν παρουσιάζεται ούτε ως αγία ούτε ως ηρωίδα χωρίς αμφιβολίες. Είναι μια γυναίκα που έχει επιλέξει έναν σκοπό μεγαλύτερο από τον εαυτό της, αλλά τώρα πρέπει να αντιμετωπίσει το κόστος αυτής της επιλογής. Η ερμηνεία της Μπεζό βοηθά σημαντικά στο να γίνει αντιληπτή αυτή η εσωτερική σύγκρουση. Ακόμη και όταν το σενάριο γίνεται υπερβολικά επεξηγηματικό, η ηθοποιός κατορθώνει να διατηρεί μια αίσθηση ευάλωτης αποφασιστικότητας.

Αντίθετα, οι σκηνές που υποτίθεται ότι θα προσδώσουν στην ταινία την ένταση ενός πολιτικού θρίλερ δεν είναι εξίσου αποτελεσματικές. Ο Ντίαζ προσπαθεί να δημιουργήσει μια ατμόσφαιρα διαρκούς απειλής, όμως η σκηνοθεσία του είναι συχνά υπερβολικά προσεκτική. Η αγωνία σπάνια κορυφώνεται πραγματικά και αρκετές σκηνές μοιάζουν να περιμένουν από τον θεατή να αισθανθεί τον κίνδυνο αντί να τον κάνει να τον βιώσει. Το πολιτικό πλαίσιο είναι σαφές και η ιστορική πραγματικότητα που βρίσκεται πίσω από την αφήγηση είναι ανατριχιαστική, όμως η κινηματογραφική αναπαράστασή της παραμένει σχετικά επίπεδη.

Αυτό γίνεται περισσότερο εμφανές όσο προχωρά η ταινία. Το «Mexico 86» έχει πολλά να πει για τη θυσία, την πολιτική στράτευση και τις συνέπειες που έχει η ιδεολογία στην προσωπική ζωή, αλλά συχνά μοιάζει να φοβάται να αφήσει τον θεατή να βγάλει μόνος του τα συμπεράσματά του. Οι χαρακτήρες εξηγούν συχνά τα κίνητρά τους και οι συγκρούσεις διατυπώνονται με τρόπο αρκετά ξεκάθαρο. Έτσι, η ταινία χάνει μέρος της συναισθηματικής της δύναμης, ακριβώς επειδή η προσωπική ιστορία που βρίσκεται στον πυρήνα της θα μπορούσε να μιλήσει πολύ πιο αποτελεσματικά χωρίς τόσο έντονη καθοδήγηση.

Υπάρχουν, ωστόσο, ενδιαφέρουσες πλευρές στη ματιά του Ντίαζ. Ο σκηνοθέτης δεν αντιμετωπίζει την πολιτική δράση ως κάτι αυτονόητα ηρωικό. Αντίθετα, ενδιαφέρεται για τις αντιφάσεις της και κυρίως για το τίμημα που πληρώνουν οι άνθρωποι που επιλέγουν να αφιερώσουν τη ζωή τους σε έναν σκοπό. Η μητρότητα και η επαναστατική δράση δεν παρουσιάζονται ως δύο εύκολα συμφιλιώσιμες ταυτότητες, αλλά ως δυνάμεις που τραβούν τη Μαρία προς διαφορετικές κατευθύνσεις. Σε αυτό το επίπεδο, η ταινία έχει μια ειλικρινή και ουσιαστική θεματική βάση.

Παράλληλα, η ιστορική συγκυρία της Γουατεμάλας παραμένει ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία του έργου. Ο Ντίαζ συνεχίζει εδώ τον προβληματισμό που είχε αναπτύξει και στο «Nuestras madres», την προηγούμενη ταινία του που είχε κερδίσει την Χρυσή Κάμερα στις Κάννες, επιστρέφοντας στις πληγές της γουατεμαλτέζικης ιστορίας και στη σχέση της συλλογικής βίας με το προσωπικό τραύμα. Ωστόσο, εκεί όπου το «Nuestras madres» κατάφερνε να συνδέσει πιο οργανικά το ιστορικό και το προσωπικό επίπεδο, το «Mexico 86» μοιάζει περισσότερο κατασκευασμένο και λιγότερο αυθόρμητο.

Τελικά, η μεγαλύτερη αδυναμία της ταινίας είναι πως η πρόθεσή της είναι ισχυρότερη από το ίδιο το κινηματογραφικό αποτέλεσμα. Πρόκειται για μια ιστορία που έχει πραγματικό συναισθηματικό και πολιτικό ενδιαφέρον, έναν πρωταγωνιστικό ρόλο που ερμηνεύεται με συνέπεια και ένα ιστορικό πλαίσιο που αξίζει να φωτιστεί. Παρ' όλα αυτά, η ταινία παραμένει υπερβολικά συγκρατημένη και προβλέψιμη, ενώ το στοιχείο του θρίλερ δεν αποκτά ποτέ την ένταση που υπόσχεται.