Uchronia

Ερχόμενος κανείς, πανευτυχής οφείλω να πω, από ατραπούς αφηγηματικού σινεμά, δεν περιμένει μια απαστράπτουσα (αλλά όχι ψευτολαμπερή) queer πολυ-εκδοχή της σχετικά πρόσφατης παγκόσμιας ιστορίας (κυρίως του 20ού αιώνα), σε αμπαλάζ αλλά και σύσταση κάθετης πολιτικής εφόρμησης προς όλα εκείνα που μας φλομώνουν το κεφάλι, και μάλιστα με τον αντι-αφηγηματικό δοκιμιακό οπτικό και λεκτικό τρόπο, να του κάνει κέφι. Και ναι, γνωρίζοντας τα όριά μου (κατά πώς θα το έλεγε και ο μέγας Κλιντ), δεν έχω τα γνωστικά εφόδια, και την αισθητική προδιάθεση, για ανάλογα θεάματα. Ωστόσο, έχοντας προειδοποιήσει ότι η γνώμη μου δεν είναι φορμαλιστικά δεόντως ενήμερη ή αρμόδια, οφείλω να πω ότι η Ουχρονία, αναλογικά, με ενθουσίασε.

Πολλαπλά. Τόσο κατασκευαστικά, καθώς φωτογραφία, μοντάζ, ήχος και καλλιτεχνική διεύθυνση δεν προδίδουν απλά επαγγελματισμό αλλά κατασκευαστική ευελιξία (κάτι που βέβαια οφείλεται σε ένα είδος αφήγησης τόσο πολυσυλλεκτικό στην αναπαράσταση των μορφών του), όσο και, κυριότερα, ως Λόγος. Και μπορεί βέβαια να έχει κανείς τις ενστάσεις του στον ατακαδόρικο/καταφατικό (με την έννοια ότι ουδείς διερωτάται εδώ, ξέρει) τρόπο με τον οποίον ξεχύνονται οι ραγδαία αναγεννώμενες ρήσεις-σκέψεις-τσιτάτα, μπορεί ακόμα και να διαφωνεί (αν και δεν βλέπω πώς το κοινό του έργου μπορεί να διαφωνεί, εύλογες αλήθειες άκουγα εγώ), αλλά οι δημιουργοί δείχνουν να γνωρίζουν βιωματικά διάλεκτο και γεγονότα που διαλέγουν να τους χρησιμεύσουν αναπαραστατικά. Πρόσωπα ιστορικά, κινήματος και κοινωνίας, πρωθιερέως Ρεμπώ, παρελαύνουν κι έχουν κάτι να πουν, κάτι που βαραίνει, κάτι που θα έπρεπε να έχει πειράξει μεταλλακτικά το mainstream γονίδιο. Αλλά… «το να μιλάς είναι δύσκολο όταν ζεις». Ίσως εν τέλει, χιουμοριστικά κόντρα σε μια ατάκα της ταινίας,  είναι πιο εύκολο όταν είσαι πεθαμένος.

Ως κεντρικός άξονας της Ουχρονίας, το κουήρ (να τηρήσω την ορθογραφία) βλέμμα διαπερνά τα πάντα. Παρότι όμως θα περίμενε ίσως κανείς δωρεάν τόλμη, στερεοτυπικά αναμενόμενη προβοκάτσια, και γενικευμένη οξυθυμία χιουμοριστικού (;) περιβλήματος (άλλωστε στην πρεμιέρα της Μπερλινάλε βγήκε και το περίφημο πανώ που προέτρεπε προστακτικά τον Βιμ Βέντερς σε γενετήσιες περιπτύξεις άμεσα συνδεόμενες παραδόξως με την υποτιθέμενη α-πολιτική του), η ταινία θέλει να μετακινήσει (καλύτερα: υπενθυμίσει) το queer από κανονικοποιημένο τρόπο σε στάση. Όχι όμως «απλά» LGBTQ+ στάση, όχι αποκλεισμένα σεξουαλική, συμπεριφορική, ενδυματολογική και πάει λέγοντας, αλλά πυρηνικά πολιτική. «Η σιωπή είναι θάνατος», βλέπεις στο έργο, αλλά εκεί που τρέμεις ότι θα μπορούσε να ξεκινήσει μια φλυαρία που είναι χειρότερη κι απ’ τον θάνατο, συμβαίνει ένα οργανωμένο πανδαιμόνιο σκέψεων, πλάσεων κι αναπλάσεων, (διόλου λάγνας) παρελθοντολογίας που όμως σαρκώνεται στο σήμερα και μιλά για το αύριο με την (ανα)γνώση του συντελεσμένου υπό μάλης.

Ιερόπουλος και Δούσος δεν αφήνουν αμφιβολία για την στράτευσή τους, ούτε για την μαχιμότητα λόγου και πράξης τους. Αντίθετα όμως από αυτό που είσαι προγραμματισμένος πια να περιμένεις από σκληροτράχηλους στρατευμένους, εδώ υπάρχει διαλεκτική διαρκούσα (κρατώ μια αφανή, με βολεύει: Απέχθεια για τον Ολοκληρωτισμό, αλλά βαγκνερικός Τριστάνος -και Ιζόλδη- στην απροσδόκητη, θαυμάσια ερωτική σκηνή). Υπάρχει αυτοκριτική αφύπνισης, ιδίως στα της κανονικοποίησης του queer. Υπάρχει τόλμη ουσιαστική που αμφισβητεί με επαναστατική ροπή μικροκινήματα-μόδες (τρισχαριτωμένη η σκηνή Γουόρχολ) που φτιάχτηκαν για να καλμάρουν μπουρζουάδικα την ανάγκη του διαφορετικού και, φυσικά, σκόπευσαν (και ο καπιταλισμός θα το κάνει πάντοτε αυτό) στην επαναστατική εκτόνωση. Υπάρχει οξυδέρκεια στην οξυθυμία, που οδύρεται για μεγάλα αινίγματα, εκ των οποίων ένα πράγματι σου σπάει το κεφάλι ‘πώς είναι δυνατόν queer άνθρωποι να ενστερνίζονται και να εκπέμπουν μισαλλοδοξία – και να ηγούνται και ανάλογων κομμάτων’, περί AFD ο λόγος. (Φυσικά όλα έχουν εξηγήσεις.)

Κι ενώ στα 2/3 του έργου θα έτρεχα στα γκουγκλ και στις γουικιπέντιες να πιάσω τις έκδηλες αναφορές (γιατί πολλές άλλες θα τις έχω χάσει), είναι η συνολική ορμή παρουσιών, παραπομπών, ιδεών και τελικά κλίματος που (με) κερδίζει. (Είναι ότι ακόμα-ακόμα, ανά στιγμές, έβλεπα αφηγηματικότατη συνάφεια και συγκέντρωση εν μέσω φυσικότατα αρθρωμένου αβάν-γκαρντ πλαισίου). Με κερδίζει ο Τζάρμαν (+ «αμαρτωλοί» PSB αγαπημένοι) που προφταίνω, αλλά με κατακτά και ο Βάγκνερ της γραμμοφωνημένης αρχαιότητας, με γοητεύει η πολυγλωσσία (λίαν απαραίτητη σε ένα δοκίμιο ανάλογης ιδεο-κοπής), αλλά και ο Γκρίναγουεϊ, με χαροποιεί η εκπαιδευμένη πίστη στους ρηξικέλευθους για την καλυτέρευση του κόσμου (όχι για την τρέχουσα εκδοχή Δημοκρατίας) και με ανελκύει η βροντώδης υπόμνηση στον Γκράμσι- και παραφράζω αντί επιλόγου: Ναι, είναι αδύνατον να μην απελπίζεσαι με την κατάσταση των πραγμάτων, μιας και είσαι ευφυής, και είναι πέρα ως πέρα εφικτό να διαλέγεις θεληματικά την αισιοδοξία.