13:16
16/7

Από την καλή κι απ’ την ανάποδη: Η Αρχαία Ελλάδα στο σινεμά

Η αρχαία Ελλάδα έχει γίνει αρκετές φορές αντικείμενο μελέτης από τον κινηματογράφο, ειδικά τον αμερικανικό. Θέλει, βλέπετε, χρήματα να ανασυσταθεί πειστικά επί της οθόνης ο αρχαίος κόσμος και το Χόλιγουντ είναι ίσως η μόνη (δυτική) βιομηχανία που μπορεί να το υποστηρίξει αυτό. Η χρυσή εποχή του είδους ήταν η δεκαετία του 1950, όταν τα αρχαία έπη άνθιζαν και γνώριζαν εμπορική απήχηση, στα πρόσφατα χρόνια, όμως, είχαμε μια αναθέρμανση του ενδιαφέροντος μέσα από ταινίες που δοκίμασαν κάτι νέο.

Πάμε, για αρχή, με τις καλύτερες:

«Jason and the Argonauts» (1963) του Ντον Τσάφι

Αγαπημένη παιδική ανάμνηση για γενιές θεατών, το φιλμ μπορεί να φέρει την σκηνοθετική υπογραφή του Ντον Τσάφι, μνημονεύεται, εντούτοις, κυρίως για τα πρακτικά εφέ του «μάγου» Ρέι Χαριχάουζεν, τα οποία παραμένουν αξεπέραστα στο είδος τους μέχρι σήμερα – και ο Κρίστοφερ Νόλαν, στη δική του ταινία, αποτίνει τον δέοντα φόρο τιμής. Όσον αφορά στον ρυθμό, στις ερμηνείες και στη δραματουργία, η ταινία δεν έχει γεράσει πολύ καλά, και μόνο, όμως, για το απαράμιλλο οπτικό σκέλος αξίζει μια προβολή.

«Oedipus Rex» (1967) του Πιέρ Πάολο Παζολίνι

Ο Παζολίνι ασχολήθηκε δύο φορές με διασκευή αρχαίας τραγωδίας για τον κινηματογράφο. Η δεύτερη ήταν το «Medea» (1969), η μοναδική κινηματογραφική εμφάνιση της Κάλλας, όμως εμείς σήμερα θα προτιμήσουμε τον «Οιδίποδα», με τον Φράνκο Τσίτι στον ρόλο του εμβληματικού τραγικού ήρωα. Απόδειξη ότι για να ανασυστήσεις τον κόσμο των αρχαίων τραγωδιών δεν χρειάζεσαι απαραίτητα κολοσσιαίους προϋπολογισμούς, το «Oedipus Rex» είναι μια θαυμάσια προσθήκη στη φιλμογραφία του Ιταλού δημιουργού και μια από τις καλύτερες μεταφορές τραγωδίας στο σινεμά.

«Ιφιγένεια» (1977) του Μιχάλη Κακογιάννη

Το τελευταίο μέρος της τριλογίας του Κύπριου σκηνοθέτη πάνω στην αρχαία τραγωδία (είχαν προηγηθεί η «Ηλέκτρα» το 1962 και οι «Τρωάδες» το 1971) είναι μάλλον η καλύτερη ελληνική ταινία για την αρχαιότητα που έχει γυριστεί ποτέ. Η πρόσφατη ψηφιακή αποκατάσταση της ταινίας και η κυκλοφορία της σε blu-ray από τη βρετανική εταιρεία Radiance δίνει την ευκαιρία σε μια νεότερη γενιά θεατών, τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό, να γνωρίσουν μια σημαντική ελληνική ταινία. Από το θαυμάσιο καστ, ξεχωρίζει η σπουδαία Ειρήνη Παππά, σε ακόμα μια εμβληματική ερμηνεία και συνεργασία με τον Κακογιάννη.

«Troy» (2004) του Βόλφγκανγκ Πέτερσεν

Η ταινία που αρχικά επρόκειτο να σκηνοθετήσει ο Κρίστοφερ Νόλαν μετατράπηκε, στα χέρια του Πέτερσεν («Das Boot») σε ένα ρηχό ίσως, αλλά οπωσδήποτε θεαματικό και καλογυρισμένο χολιγουντιανό μπλοκμπάστερ, που δεν χορταίνουμε να βλέπουμε και να ξαναβλέπουμε. Συνέβαλε σε αυτό η διαρκής προβολή της ταινίας από την ιδιωτική τηλεόραση για αρκετά χρόνια, αλλά και η ίδια ταινία, που διαθέτει απαράμιλλο ρυθμό, εξαιρετικό καστ και θεαματικές σκηνές μάχης. Μακράν η πιο ψυχαγωγική ταινία της λίστας.

«Οδύσσεια» (2026) του Κρίστοφερ Νόλαν

Φυσικά, η ταινία που έδωσε την αφορμή για το παρόν αφιέρωμα δεν θα μπορούσε να λείπει από τις επιλογές μας. Ο Νόλαν, 22 χρόνια μετά την «Τροία» που δεν κατάφερε να γυρίσει και αμέσως μετά το «Oppenheimer» (2023), επιστρέφει με μια ταινία που βρίσκεται σε άμεσο διάλογο με την προηγούμενή του. Με σεβασμό και λατρεία προς το ομηρικό έπος, ο Άγγλος δημιουργός παραδίδει την ωραιότερη ταινία αυτής της λίστας και της χρονιάς. Ήδη κλείσαμε εισιτήριο για τη δεύτερη προβολή, σας προτρέπουμε να κάνετε το ίδιο.

Πάμε, τώρα, και στις χειρότερες:

«Helen of Troy» (1956) του Ρόμπερτ Γουάιζ

Ένας πολύ καλός σκηνοθέτης του κλασικού Χόλιγουντ, ο Ρόμπερτ Γουάιζ  («The Set-Up», «West Side Story», «The Haunting», «The Sound of Music»), κι ένα τολμηρό, για την εποχή του, σενάριο, το οποίο αφηγείται την ιστορία της «Ιλιάδας» από την οπτική των Τρώων. Τι πήγε στραβά; Πρώτα και κύρια, το καστ. Οι δύο πρωταγωνιστές, που υποδύονται την ωραία Ελένη και τον Πάρη, επιβλήθηκαν στον Γουάιζ από το στούντιο, κόντρα στην επιθυμία του. Το ταλέντο τους είναι αμφισβητήσιμο, με αποτέλεσμα η ταινία να είναι μια νερόβραστη σαχλαμάρα που με δυσκολία αποκαλύπτει τις δυνατότητές της για κάτι καλύτερο.

«Alexander the Great» (1956) του Ρόμπερτ Ρόσεν

Ακόμα ένας σημαντικός σκηνοθέτης (και σεναριογράφος) του κλασικού Χόλιγουντ που δεν κατάφερε να κάνει καλή ταινία βασισμένος στην ελληνική αρχαία ιστορία και μυθολογία. Ο Ρόμπερτ Ρόσεν («The Hustler») βιογραφεί τον Μεγάλο Αλέξανδρο, σε μια ταινία με ατυχές κάστινγκ (Ρίτσαρντ Μπέρτον ως Αλέξανδρος, βρε αθεόφοβοι;) και βιαστικό σενάριο. Σήμερα, βλέπεται μόνο ως αξιοπερίεργο.

«Alexander» (2004) του Όλιβερ Στόουν

Κολοσσιαία σε μέγεθος και φιλοδοξία παραγωγή, κολοσσιαία και η αποτυχία της, εμπορικά και καλλιτεχνικά. Εξοντωτική διάρκεια, εμμονή στις περιπτύξεις του βιογραφούμενου με τον Ηφαιστίωνα, ένας άθλιος Κόλιν Φάρελ στον πρωταγωνιστικό ρόλο. Μονάχα η σκηνή με τους ελέφαντες προδίδει μια κάποια σκηνοθετική δεξιοτεχνία από μεριάς του Στόουν, αυτό όμως είναι πολύ λίγο σε μια ταινία η διάρκεια της οποίας ξεπερνά τις τρεις ώρες.

«Immortals» (2011) του Ταρσέμ Σινγκ

Μετά τα «The Cell» (2000) και «The Fall» (2006), δύο ταινίες που δεν είναι ακριβώς σπουδαίες αλλά σίγουρα εντυπωσιάζουν με το οπτικό τους σκέλος, θα περίμενε κανείς από τον σκηνοθέτη τους κάτι ανάλογο, αν όχι καλύτερο, όταν καταπιάστηκε με ένα αρχαίο έπος. Δυστυχώς, το «Immortals» ήταν μια οικτρή απογοήτευση, καθώς όχι μόνο έφερε τις δραματουργικές αδυναμίες που είχαμε διαπιστώσει στις προηγούμενες ταινίες του Ινδού σκηνοθέτη Ταρσέμ Σινγκ, αλλά είναι και μια ταινία απωθητική στην όψη, τουλάχιστον γι’ αυτόν τον θεατή.

«The Return» (2024) του Ουμπέρτο Παζολίνι

Ένας εκπληκτικός Ρέιφ Φάινς ως Οδυσσέας, μια ωραία ιδέα για φρέσκια ανάγνωση του έπους… Κι όμως, η ταινία του Παζολίνι είναι μια ράθυμη, ανιαρή δημιουργία, χωρίς νεύρο, ένταση ή ρυθμό, που σπαταλά το ταλέντο του πρωταγωνιστή της και προσπαθεί άτσαλα να κορυφωθεί μετατρέποντάς τον από τη μια στιγμή στην άλλη σε κάτι ανάλογο του… Τζον Ράμπο. Ορισμός της χαμένης ευκαιρίας, μοναδικό όφελος ότι μας άνοιξε την όρεξη για την ταινία του Νόλαν.