Το αφιέρωμα αυτό αποτελεί μέρος της συνολικότερης σειράς εκδηλώσεων, που θα λάβουν χώρα σε διάφορα σημεία της πόλης καθ΄ όλη τη διάρκεια του Οκτωβρίου με τίτλο 12 Οκτωβρίου 1944 – Η Αθήνα ελεύθερη και διοργανώνεται με αφορμή τον εορτασμό της 71ης επετείου απελευθέρωσης της Αθήνας από τα ναζιστικά στρατεύματα κατοχής. Περιλαμβάνει εκθέσεις φωτογραφικού και αρχειακού υλικού, συναυλίες, ιστορικούς περιπάτους, δημόσιες συζητήσεις με ειδικούς επιστήμονες και ομάδες προφορικής ιστορίας, προβολή ταινιών και ντοκιμαντέρ, καθώς κι άλλες δράσεις.
Στο πλαίσιο του αφιερώματος θα προβληθούν συνολικά εννέα ταινίες μυθοπλασίας της χρονικής περιόδου 1946-1970 και οκτώ ντοκιμαντέρ από την Ταινιοθήκη Τηλεόρασης του Αρχείου της ΕΡΤ που εστιάζουν στις χρονικές περιόδους της Κατοχής και της Απελευθέρωσης με επίκεντρο την Αθήνα, κι όχι μόνο. Οι συγκεκριμένες ιστορικές περίοδοι ανέκαθεν αποτέλεσαν πρόκληση για τους Έλληνες σκηνοθέτες. Το αφιέρωμα αυτό προσπαθεί να συνθέσει τις διαφορετικές τους ματιές.
Επιπροσθέτως θα προβληθεί αρχειακό υλικό της περιόδου, τα πρώτα Επίκαιρα του Φίνου με τίτλοΕικόνες από την Ελλάδα Νο 1 του 1944 που παρουσίασε πρώτη φορά ο Ροβήρος Μανθούλης στη σειρά ντοκιμαντέρ Βίοι Παράλληλοι του Εμφυλίου.
Επίσης τα πλάνα που τράβηξε με κίνδυνο της ζωής του μέσα στην κατεχόμενη Αθήνα, ο Άγγελος Παπαναστασίου με σκηνές από την έλευση των γερμανικών στρατευμάτων έως τον λιμό και από τις μεγάλες διαδηλώσεις έως την ταφή εκτελεσμένων πατριωτών, υπό το γενικό τίτλο Από την τραγωδία της σκλαβωμένης Ελλάδος 1941-44. Τα βωβά πλάνα του Παπαναστασίου θα πλαισιώσει με την αφήγησή του ο ιστορικός Μενέλαος Χαραλαμπίδης. Θα παρουσιαστούν επίσης δύο νέα ντοκιμαντέρ, η τελευταία παραγωγή της ΕΡΤ Σημαίες οι φοβερές της λευτεριάς (2015) του Τάκη Σακελλαρίου, που δημιουργήθηκε με αφορμή τον φετινό εορτασμό, και σε πρώτη προβολή Το στάρι (2015) της Ομάδας Ηιστορισταί, μια ταινία για την πείνα, τον επισιτισμό και την αποστολή διεθνούς βοήθειας στην Ελλάδα της Κατοχής.
Τις ταινίες & τα ντοκιμαντέρ θα προλογίσουν οι σκηνοθέτες τους αλλά και εκλεκτοί προσκεκλημένοι από τον ακαδημαϊκό και κινηματογραφικό χώρο.
Τις προβολές θα πλαισιώσουν επίσης δύο συζητήσεις στρογγυλής τραπέζης:
– Κυριακή 18/10 | 20.15
Εικόνες της κατοχής και της απελευθέρωσης στον ελληνικό κινημ/φο
Συμμετέχουν: Γιώργος Ανδρίτσος, ιστορικός, Μαρία Κομνηνού, Αν. Καθηγήτρια ΕΚΠΑ, Γεν. Γραμ. ΔΣ Ταινιοθήκης της Ελλάδος, Γιάννης Μπακογιαννόπουλο, κριτικός κινημ/φου, Μάνος Ζαχαρία, κινηματογραφιστής. Συντονίζει ο κριτικός κινημ/φου στην εφημερίδα Τα Νέα Άκης Καπράνος.
– Σάββατο 19/10 | 19.00
Συζήτηση με αφορμή την πρώτη προβολή του ντοκιμαντέρ Το στάρι με τους συντελεστές και τους ιστορικούς που συμμετέχουν στην ταινία.
Συντονίζει ο δημοσιογράφος στην εφημερίδα Η Αυγή Σπύρος Κακουριώτης.
Το κινηματογραφικό αφιέρωμα διοργανώνεται σε συνεργασία με το Αρχείο της ΕΡΤ, το Πολεμικό Μουσείο καθώς και τις εταιρείες Finos Film, Παπανδρέου ΑΕ και Alatas Films.
Ο ιστορικός-κριτικός κινημ/φου Ιάσων Τριανταφυλλίδης θα προλογίσει τις δύο πρώτες χρονολογικά ταινίες του αφιερώματος, που αποτελούν και τις πρώτες ερμηνείες της Έλλης Λαμπέτη στη μεγάλη οθόνη, με τους Αδούλωτους σκλάβους (1946) του Βίωνα Παπαμιχάλη να αποτελούν το σκηνοθετικό της ντεμπούτο αλλά και το κινηματογραφικό ντεμπούτο του Μάνου Χατζιδάκι. Στην Αθήνα, παραμονές του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, μια παρέα νέων σχεδιάζει να ανεβάσει το Όνειρο θερινής νυκτός του Σαίξπηρ. Η έκρηξη όμως του πολέμου ανατρέπει τα πάντα. Την ταινία, η οποία αποτελεί και την πρώτη ελληνική ταινία με θέμα την αντίσταση, ξεκίνησε να σκηνοθετεί ο Μάριος Πλωρίτης. Υπό το φόβο της αποτυχίας σύντομα την εγκατέλειψε και την ολοκλήρωσε ο σκηνοθέτης και επίσης κριτικός κινημ/φου Βίων Παπαμιχάλης, στον οποίον και καταχωρήθηκε, δίχως να λάβει τελικά εξαιρετικές κριτικές.
Στα Ματωμένα Χριστούγεννα (1951) του Γιώργου Α. Ζερβού, σκηνοθέτη με μεγάλες εμπορικές επιτυχίες στο ενεργητικό του, η Έλλη Λαμπέτη σε μια εξαιρετική ερμηνεία θυσιάζει την προσωπική της ευτυχία για την ελευθερία της πατρίδας της, ταυτιζόμενη με το αίσθημα της περηφάνιας ενός ολόκληρου έθνους. Η ταινία προβλήθηκε στο διεθνές φεστιβάλ του Κάρλοβι Βάρι το 1956, ενώ δίχασε την ελληνική κριτική.
Μεταφορά στην οθόνη του ομώνυμου θεατρικού έργου του Χρήστου Γιαννακόπουλου και μεγάλη εισπρακτική επιτυχία του θεάτρου Κοτοπούλη, αποτελεί η ταινία Οι Γερμανοί ξανάρχονται (1948) του Αλέκου Σακελλάριου, ταινία σταθμός για τη συλλογική μνήμη καθώς ατάκες αλλά και ολόκληρες σκηνές της έχουν γίνει πλέον κλασικές και ανάρπαστες, όπως το «Άνθρωποι, άνθρωποι προς τι το μίσος και ο αλληλοσπαραγμός;» του Χρήστου Τσαγανέα.
Ο ανεπανάληπτος Θανάσης Βέγγος πρωταγωνιστεί σε δύο από τις ταινίες του αφιερώματος: Ψηλά τα χέρια Χίτλερ (1962) του Ροβήρου Μανθούλη και Τι έκανες στον πόλεμο Θανάση; (1971) του Ντίνου Κατσουρίδη. Τις ταινίες θα προλογίσουν ο ιστορικός Θανάσης Γάλλος και ο εκδότης-συγγραφέας Γιάννης Σολδάτος αντίστοιχα.
Στις κορυφές του Βίτσι και την Πίνδο μας μεταφέρει ο Θεσσαλονικιός σκηνοθέτης Τάκης Κανελλόπουλος με τον Ουρανό (1962), ένα αντιπολεμικό αριστούργημα, που αποτελεί και την πρώτη του μεγάλου μήκους ταινία.
Δημιούργημα ενός επίσης μοναχικού Έλληνα δημιουργού, του Κώστα Μανουσάκη αποτελεί και η Προδοσία (1964), η δεύτερη από τις τρεις ταινίες που θα γυρίσει συνολικά, σε σενάριο του σημαντικού ποιητή και πεζογράφου της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς Άρη Αλεξάνδρου. Εμπορική παραγωγή του Κλέαρχου Κονιτσιώτη, υπόδειγμα συνδυασμού εισπρακτικής επιτυχίας και αποδοχής της κριτικής, αποτελεί μια από τις λιγοστές ταινίες που υπάρχουν για τις διώξεις ενάντια στους Έλληνες Εβραίους που οδήγησαν στον αφανισμό των εβραϊκών κοινοτήτων στην Ελλάδα, για την οποία θα μας μιλήσει ο κριτικός κινημ/φου Γιάννης Μπακογιαννόπουλος. Την περίοδο της Κατοχής ένας Γερμανός αξιωματικός, στο ρόλο του ο Πέτρος Φυσσουν, γνωρίζει και ερωτεύεται μια νεαρή Ελληνίδα, στο ρόλο της η Έλλη Φωτίου. Όταν μαθαίνει πως είναι Εβραία την προδίδει στα Ες-Ες και εγκαταλείπει τη χώρα.
Βραβείο Καλύτερης ταινίας από την Ένωση Ελλήνων Κριτικών Κινημ/φου και βραβεία σεναρίου, φωτογραφίας και Α’ ανδρικού ρόλου στην 5η Εβδομάδα Ελληνικού Κινημ/φου. Συμμετοχή επίσης στο Φεστιβάλ Καννών.
Πρώτη και τελευταία δυστυχώς σκηνοθετική δουλειά στην Ελλάδα του σουρεαλιστή, κριτικού κινημ/φου και κινηματογραφιστή Άδωνι Κύρου -διεθνώς ονομαζόμενου Ado Kyrou- αποτελεί το Μπλόκο. Το ιστορικό γεγονός του μπλόκου της Κοκκινιάς ιδωμένο μέσα από τη ματιά του αντικομφορμιστή σκηνοθέτη, μετέπειτα επιβάτη στο Ματαρόα, που θα περάσει την υπόλοιπη ζωή του στο Παρίσι, πρωτοπορώντας τόσο στη γραφή, όσο και την κινηματογραφική και τηλεοπτική σκηνοθεσία. Η ταινία που απαγορεύεται μόλις πέντε μήνες μετά την πρώτη προβολή της στους κινηματογράφους, επιδιώκει να αποτυπώσει τα γεγονότα με ψύχραιμη ματιά αποφεύγοντας τους συναισθηματισμούς «στα πρότυπα μιας μπρεχτικού τύπου αποδραματοποίησης» κατά την Αγλαΐα Μητροπούλου, τολμώντας να παρουσιάσει τον πρωταγωνιστικό ρόλο της αριστεράς στην αντίσταση.
Το αφιέρωμα ολοκληρώνεται χρονολογικά με την ταινία Αυτοί που μίλησαν με τον θάνατο (1970) του Γιάννη Δαλιανίδη, μία συγκλονιστική ιστορία αγάπης που δοκιμάζεται σκληρά μέσα στις τραγικές μέρες της γερμανικής κατοχής, την οποία θα προλογίσει η Ορσαλία-Ελένη Κασσαβέτη, μεταδιδακτορική ερευνήτρια του Πανεπιστημίου Πατρών.
%PHOTO1%
Nτοκιμαντέρ
Ξεκινώντας από τον ελληνοϊταλικό πόλεμο, ο Άγγελος Κοβότσος θα μας προλογίσει το ντοκιμαντέρ του Ήταν ο δικός μας πόλεμος: Η ιστορία του Γιώργου Οικονόμου (2000), όπου παρουσιάζονται τα γεγονότα του ελληνοϊταλικού πολέμου μέσα από την προσωπική ιστορία του συνταξιούχου δασκάλου Γιώργου Οικονόμου από την Κόνιτσα.
Στο ντοκιμαντέρ Τη νύχτα που κατέβηκε η σβάστικα (1997) της Σοφίας Σφυρόερα, παρουσιάζεται το κατόρθωμα δύο 19χρονων φοιτητών να κατεβάσουν τη γερμανική σημαία με τη σβάστικα από τον βράχο της Ακρόπολης. Οι πρωταγωνιστές Μανόλης Γλέζος και Λάκης Σάντας μιλούν για εκείνη την περίοδο, για την τολμηρή τους απόφαση, καθώς επίσης και για τα υπόλοιπα αξιόλογα επιτεύγματα της ελληνικής αντίστασης.
Στις ημέρες της απελευθέρωσης στην Αθήνα επικεντρώνεται το νέο ντοκιμαντέρ Σημαίες οι φοβερές της λευτεριάς (2015) του Τάκη Σακελλαρίου, το οποίο και θα προλογίσει ο ίδιος. Με πλάνα αρχείου και ενσωματώνοντας τα τελευταία ιστορικά πορίσματα, το ντοκιμαντέρ επιχειρεί έναν απολογισμό της κατοχικής περιόδου και μια ανασύστασης της ατμόσφαιρας των ημερών της Απελευθέρωσης.
Σε πρώτη προβολή To στάρι (2015) είναι ένα οπτικό ιστορικό αφήγημα. Η ροή και σκηνοθεσία του ορίζεται από την ίδια την ιστορική πληροφορία. Θεματικά καταπιάνεται με την ανάδειξη γνωστών και άγνωστων πτυχών του φαινομένου της πείνας ως απόρροια των πολιτικών που εφάρμοσαν οι δυνάμεις του Άξονα στην Ελλάδα κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Στιγμές από τη δράση και την προσωπικότητα της Λέλας Καραγιάννη, της θρυλικής “Μπουμπουλίνας” της Αντίστασης, μέσα από την τρυφερή ματιά του γιου της Γιώργου παρουσιάζει το ντοκιμαντέρ Συναντήσεις με τη μητέρα μου Λέλα Καραγιάννη (2005) του Βασίλη Λουλέ. Στα κρατητήρια της Κομαντατούρας στην οδό Κοραή μας μεταφέρει το Μόνο μυρίζοντας γιασεμί – Για την Αθήνα την περίοδο της Κατοχής (1994) του Γιάννη Οικονομίδη σε κείμενο του ποιητή Μιχάλη Γκανά.
Φεύγοντας λίγο από την Αθήνα για να πιάσουμε το νήμα των γερμανικών θηριωδιών στην ελληνική ύπαιθρο και το ανοιχτό θέμα των επανορθώσεων που διεκδικούν τα θύματα, θα δούμε το Δίστομο, η μεγάλη σφαγή (1984), της Μάχης Λιδωρικιώτη. Επιστρέφοντας στην Αθήνα, τις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις αντικαθιστούν τα περίφημα μπλόκα με εμβληματικό Το μπλόκο της Κοκκινιάς (1983). Στο φιλμ του Διονύση Γρηγοράτου παρουσιάζεται το χρονικό των γεγονότων τις 17ης Αυγούστου στην Κοκκινιά, όταν δυνάμεις του γερμανικού στρατού μαζί με τμήματα των Ταγμάτων Ασφαλείας απέκλεισαν την ευρύτερη περιοχή στήνοντας το λεγόμενο μπλόκο.
Από την κλασική σειρά ντοκιμαντέρ Το χρονικό της Εθνικής Αντίστασης (1985) του Αντώνη Βογιάζου θα παρακολουθήσουμε το δέκατο όγδοο και τελευταίο επεισόδιο για την Απελευθέρωση της Αθήνας και ολόκληρης της χώρας. Το πλούσιο κινηματογραφικό, φωτογραφικό και έντυπο υλικό και οι καταθέσεις των μαρτυριών, καθιστούν μνημειώδες το έργο αυτό.
%PHOTO1%
Ακολουθεί το πρόγραμμα προβολών
Πέμπτη 15/10
19:00 Ήταν ο δικός μας πόλεμος: Η ιστορία του Γιώργου Οικονόμου, Άγγελος Κοβότσος (2000, 27΄)
Προλογίζει ο σκηνοθέτης
Σημαίες οι φοβερές της λευτεριάς, Τάκης Σακελλαρίου (2015, 15΄)
Ιστορική έρευνα: Βασιλική Λάζου, Γιάννης Σκαλιδάκης
Προλογίζει ο σκηνοθέτης
Τη νύχτα που κατέβηκε η σβάστικα, Σοφία Ν. Σφυρόερα (1997, 34΄)
21:00 Ουρανός, Τάκης Κανελλόπουλος (1962, 80΄)
Προλογίζει η Μαρία Χάλκου, επιμελήτρια του Filmicon: Journal of Greek Film Studies.
Παρασκευή 16/10
18:45 Αυτοί που μίλησαν με τον θάνατο, Γιάννης Δαλιανίδης (1970, 100΄)
Προλογίζει η Ορσαλία-Ελένη Κασσαβέτη, μεταδιδακτορική ερευνήτρια Πανεπιστημίου Πατρών Έλλη Λαμπέτη
Προλογίζει ο Ιάσων Τριανταφυλλίδης, ιστορικός-κριτικός κινηματογράφου
20:45 Αδούλωτοι σκλάβοι, Βίων Παπαμιχάλης (1946, 66΄)
22:00 Ματωμένα Χριστούγεννα, Γιώργος Α. Ζερβός (1951, 96΄)
Σάββατο 17/10
19:00 Πρώτη προβολή: Το Στάρι, Ομάδα hιστορισταί (2015, 90)
Ένα φιλμ για την πείνα, τον επισιτισμό και την αποστολή διεθνούς βοήθειας στην Ελλάδα της Κατοχής
Ιστορική επιμέλεια: Μαρία Σαμπατακάκη
20.30 Συζήτηση στρογγυλής τραπέζης
με τους συντελεστές της ταινίας και τους:
Νίκος Κουρμουλής, κριτικός κινηματογράφου, Γιάννης Κοροδήμος, διευθυντής πολεμικού μουσείου.
Παρεμβαίνουν οι ιστορικοί-συμμετέχοντες στο ντοκιμαντέρ. Συντονιστής: Σπύρος Κακουριώτης, δημοσιογράφος, εφημ. Η Αυγή
Κυριακή 18/10
19.00 Προβολή αρχειακού υλικού
-Αποσπάσματα από Βίους Παράλληλους, του Ροβήρου Μανθούλη
(Εικόνες από την Ελλάδα νο 1, της Φίνος Φιλμς, 1944, 11΄)
-Από την τραγωδία της σκλαβωμένης Ελλάδος 1941-44, Άγγελος Παπαναστασίου, 26’
Αφηγείται ο Μενέλαος Χαραλαμπίδης, ιστορικός
20:15 Συζήτηση στρογγυλής τραπέζης
Εικόνες της κατοχής & της απελευθέρωσης στον ελληνικό κινηματογράφο Συμμετέχουν:
Γιώργος Ανδρίτσος, ιστορικός Μαρία Κομνηνού, Αν. Καθηγήτρια ΕΚΠΑ, Γεν. Γραμ. ΔΣ Ταινιοθήκης της Ελλάδος Γιάννης Μπακογιαννόπουλος, κριτικός κινηματογράφου Μάνος Ζαχαρίας, κινηματογραφιστής
Συντονιστής: Άκης Καπράνος, κριτικός κινηματογράφου, εφημ. Τα Νέα
21:30 Προδοσία, Κώστας Μανουσάκης (1964, 93’)
Δευτέρα 19/10
19:00 Συναντήσεις με τη μητέρα μου Λέλα Καραγιάννη, Βασίλης Λουλές (2005, 29΄)
Μόνο μυρίζοντας γιασεμί – Για την Αθήνα την περίοδο της Κατοχής, Γιάννης Οικονομίδης (1994, 30΄)
Προλογίζει ο σκηνοθέτης
Δίστομο, η μεγάλη σφαγή, Μάχη Λιδωρικιώτη (1984, 35΄)
Προλογίζει η Χριστίνα Σταμούλη, νομικός – μέλος Εθνικού Συμβουλίου για τη διεκδίκηση των Γερμανικών επανορθώσεων
21:15 Οι Γερμανοί ξανάρχονται, Αλέκος Σακελλάριος (1948, 90΄)
Προλογίζει ο Μανόλης Αρκολάκης, ιστορικός
Τρίτη 20/10
Θανάσης Βέγγος
19:00 Ψηλά τα χέρια Χίτλερ, Ροβήρος Μανθούλης (1962, 77΄)
Προλογίζει ο Θανάσης Γάλλος, ιστορικός
21:00 Τι έκανες στον πόλεμο Θανάση, Ντίνος Κατσουρίδης (1971, 92΄)
Προλογίζει ο Γιάννης Σολδάτος, εκδότης-συγγράφεας
Τετάρτη 21/10
18:30 Χρονικό της Αντίστασης – Απελευθέρωση, Αντώνης Βογιάζος (1985, 61΄)
19:45 Το μπλόκο της Κοκκινιάς, Διονύσης Γρηγοράτος (1983, 76΄)
21:15 Το μπλόκο, Άδωνις Κύρου (1965, 90΄)
Προλογίζει ο Γιώργος Ανδρίτσος, ιστορικός
ΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΑΙΝΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ
Ιερά Οδός 48 & Μεγάλου Αλεξάνδρου 134-136 (Μετρό Κεραμεικός) 104 35 Αθήνα
Τ. (210) 36 09 695, 36 12 046 F. (210) 3628468
