Κατά τη διάρκεια του Σινο-Ιαπωνικού Πολέμου, η νοσοκόμα Νίσι τοποθετείται σε μια κινητή χειρουργική μονάδα στο Τιεντσίν της Κίνας και αφοσιώνεται ψυχή τε και σώματι στο καθήκον της. Προετοιμασμένη να αντέξει και να ανεχτεί τα πάντα, συγχωρεί ακόμα και τον βιασμό της από αποκτηνωμένους φαντάρους, προσφέρει το κορμί της σε έναν ακρωτηριασμένο στρατιώτη και ερωτεύεται τον πολύ μεγαλύτερό της, μορφινομανή προϊστάμενο γιατρό της. Όμως η φαινομενικά ακραία ανιδιοτελής συμπεριφορά της δεν είναι εκείνη ενός οσιομάρτυρα, αλλά ενός απελπισμένου πλάσματος σε μια ύστατη προσπάθεια να διατηρήσει τα ίχνη ανθρωπιάς που ο πόλεμος απειλεί να του αποσπάσει για πάντα. Σε εξπρεσιονιστικό ασπρόμαυρο, ο Μασουμούρα στον "Κόκκινο Άγγελο" αφήνει στην άκρη κάθε υποψία ιδεαλισμού και πατριωτισμού για μία σοκαριστική αλλά εύστοχη σκιαγράφηση της ανθρώπινης ψυχοσύνθεσης κάτω από τη σκιά του θανάτου και της αρρώστιας. Χρησιμοποιώντας το σεξ ως σύμβολο μιας απονενοημένης θέλησης για ζωή, έπλασε όχι μονάχα μία από τις καλύτερες ταινίες του αλλά και ένα από τα πιο συγκλονιστικά αντιπολεμικά έργα τέχνης που έγιναν ποτέ.
– Ο Γιασούζο Μασουμούρα γνώριζε από πρώτο χέρι ότι η πραγματικότητα στο μέτωπο γεννά περισσότερα θύματα απ’ ότι ήρωες, καθώς ο ίδιος επιστρατεύτηκε στον Πόλεμο του Ειρηνικού κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου. Ελάχιστα είναι γνωστά για τις τότε εμπειρίες του, ωστόσο το γεγονός ότι επέστρεψε στην Ιαπωνία μόλις το 1947, ενώ οι συρράξεις είχαν ήδη τερματιστεί δύο χρόνια νωρίτερα, αποδεικνύει πως υπήρξε πιθανότα αιχμάλωτος πολέμου.
– Το 1950, μία υποτροφία επέτρεψε στον Μασουμούρα να ταξιδέψει ως τη Ρώμη και να γίνει ο πρώτος Ιάπωνας φοιτητής του φημισμένου Centro Sperimentale Cinematografico, όπου διδάχθηκε σινεμά μεταξύ άλλων από τους Λουκίνο Βισκόντι, Φεντερίκο Φελίνι και Μικελάντζελο Αντονιόνι. Ο ανήσυχος σκηνοθέτης σπούδασε επίσης νομικά και φιλοσοφία.
– Αφότου επέστρεψε στην Ιαπωνία το 1954, ο Μασουμούρα εργάστηκε αρχικά ως βοηθός σκηνοθετών-ογκόλιθων, όπως ο Κέντζι Μιζογκούτσι και ο Κον Ιτσικάουα.
– Το σκηνοθετικό ντεμπούτο του Μασουμούρα με τίτλο «Φιλιά» («Kisses», 1957) αποτελεί ένα εμβληματικό φιλμ-κλειδί για το ιαπωνικό Νέο Κύμα. Η ταινία αυτή προβλήθηκε επίσης (την Τετάρτη 21/09, ώρα 17:15, στον κινηματογράφο Αττικόν cinemax class) στα πλαίσια του αφιερώματος που διοργανώνουν οι Νύχτες Πρεμιέρας Conn-x στον Ιάπωνα δημιουργό.
– Οι ανατριχιαστικές και απάνθρωπες ιατρικές πρακτικές που βλέπουμε στην ταινία, όπως οι δίχως αναισθησία ακρωτηριασμοί ασθενών που σε άλλη περίπτωση θα μπορούσαν να είχαν θεραπευτεί και μείνει αρτιμελείς, ήταν όντως συχνές σε παρόμοιες συνθήκες λόγω της έλλειψης κατάλληλων φαρμάκων.
– Την εποχή που πρωτοπροβλήθηκε, οι κριτικοί και το κοινό αντιμετώπισαν τις ακραίες ερωτικές σκηνές του «Κόκκινου Αγγέλου» ως σεξοπορνοδιαστροφικές.
– Τη νοσοκόμα Νίσι υποδύεται η μούσα του Μασουμούρα, Αγιάκο Ουακάο, σε μία από τις περίπου 18 ταινίες που γύρισαν μαζί. Η νεαρή καλλονή, την οποία ο Μασουμούρα πιθανότατα γνώρισε στα γυρίσματα του κύκνειου άσματος του Κέντζι Μιζογκούτσι «The Street of Shame» (1956), όπου εκτελούσε χρέη βοηθού σκηνοθέτη, θα σημάδευε με τη σαγηνευτική παρουσία της τις σημαντικότερες ταινίες του. Η σχέση τους όμως πίσω από την κάμερα έμοιαζε κάθε άλλο παρά ειδυλλιακή. Ο ίδιος σε συνέντευξή του στα Cahiers du Cinéma την περιέγραφε διόλου κολακευτικά ως «εγωίστρια και υπολογίστρια», ισχυριζόμενος ότι «είναι μια γυναίκα με κάθε άλλο παρά αγνή καρδιά και το ξέρει πολύ καλά». Στον «Κόκκινο Άγγελο» κυριαρχεί επί της οθόνης, σε μία σπαρακτική ερμηνεία, καθώς βαδίζει ανάμεσα σε πτώματα, ανθρώπινα μέλη και άνδρες-φαντάσματα, για να μετατραπεί άθελά της από φύλακα άγγελο σε άγγελο θανάτου.
– Το τολμηρό και ανανεωτικό έργο του Γιασούζο Μασουμούρα άνοιξε τον δρόμο όχι μόνο για σύγχρονούς του προβοκάτορες, όπως ο Ναγκίσα Οσιμα και ο Σοέι Ιμαμούρα, αλλά και για σημερινούς καλτ δημιουργούς, όπως ο Τακάσι Μίικε και ο Σίνια Τσουκαμότο.
– Άρρωστος και σε ηλικία 84 ετών, ο πάλαι ποτέ δάσκαλος του Μασουμούρα, Μικελάντζελο Αντονιόνι, άφησε προσωρινά το κρεβάτι του πόνου για να παρακολουθήσει μια δεκαήμερη ρετροσπεκτίβα στο έργο του Ιάπωνα σκηνοθέτη, που έγινε στη Ρώμη το 1996. Στους έκπληκτους δημοσιογράφους εξομολογήθηκε ότι ο παλιός μαθητής του ήταν πάντοτε ένας από τους αγαπημένους του σκηνοθέτες.
Θανάσης Πατσαβός
Η ταινία «Κόκκινος Άγγελος» («Red Angel») προβάλλεται σήμερα, Δευτέρα 19/09 στις 22:30 στον κινηματογράφο Αττικόν cinemax class στα πλαίσια του Διεθνούς Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Αθήνας Νύχτες Πρεμιέρας Conn-x.
Διαβάστε περισσότερα για το αφιέρωμα στον Γιασούζο Μασουμούρα εδώ.
