Ημέρα Αποκάλυψης

Σε έναν κόσμο διαπροσωπικής δυσπιστίας και πολεμικών συγκρούσεων, έντονης παραπληροφόρησης και διαρκούς αμφισβήτησης, πολιτικής ανευθυνότητας και SoMe ξεσπάσματος, οι σταθερές μας αποκτούν μεγαλύτερη αξία από ποτέ. Εκείνα τα βαθιά προσωπικά καταφύγια που κρατούν το μυαλό και την ψυχή σε ισορροπία, που τοποθετούν το «εγώ» μέσα στο πλαίσιο του «εμείς». Για μένα, το σινεμά του Στίβεν Σπίλμπεργκ αποτελεί μία τέτοια σταθερά. Ένα ουμανιστικό βλέμμα που αναζητά διαρκώς την ενσυναίσθηση της ομάδας μέσα σε ένα σύνολο κατακερματισμένων μονάδων. Η «Ημέρα Αποκάλυψης» δεν είναι απλώς η επιστροφή του σε ένα κινηματογραφικό σύμπαν που ο ίδιος διαμόρφωσε όσο κανείς άλλος τα τελευταία πενήντα χρόνια. Είναι μια υπενθύμιση. Ένα κατά Σπίλμπεργκ ευαγγέλιο που επιμένει πως, μέσα στην κακόβουλη βαβούρα της εποχής, το μόνο που μας (απο)μένει είναι να ακούσουμε.

Η ταινία ξεκινά ως ένα πολιτικό θρίλερ ‘70s κοπής, μια ευθεία αναφορά στην κινηματογραφική περίοδο που ανέδειξε τον δημιουργό της. Η ιστορία, βασισμένη σε δική του ιδέα, θα μπορούσε να συνοψιστεί ως «Τα X-Files συναντούν τη Βίβλο». Μόνο που εδώ ο Σπίλμπεργκ δεν αναζητά απλώς μια νέα συνάντηση με το εξωγήινο στοιχείο των «Στενών Επαφών» ή του «E.T.». Επιχειρεί να συνομιλήσει με μια εποχή που έχει πάψει να πιστεύει.

Το ερώτημα εδώ δεν είναι αν υπάρχουν εξωγήινοι. Το ερώτημα είναι τι συμβαίνει όταν η αλήθεια παύει να αποτελεί προνόμιο λίγων και μετατρέπεται σε γνώση ολόκληρης της ανθρωπότητας. Στα αριστουργήματα του 1977 και 1982, οι εξωγήινοι ήταν ο καταλύτης για να θεραπευτεί το οικογενειακό τραύμα, στον «Πόλεμο των Κόσμων» ο ενδογενής τρόμος ως σχόλιο μετά την 11η Σεπτεμβρίου. Εδώ είναι το κλειδί για να αποκαλυφθεί το μυστικό των λίγων ώστε να γίνει το μυστήριο των πολλων, η αλήθεια που θα άρει τον φόβο, το άγνωστο που οφείλουμε να αποδεχθούμε.

Το «Disclosure Day» συνδυάζει πολιτική ίντριγκα, οικογενειακό δράμα, μεταφυσικές ανησυχίες και αγωνιώδη δράση, χωρίς ποτέ να εγκαταλείπει τον βαθιά ανθρώπινο πυρήνα που χαρακτήριζε ανέκαθεν το σινεμά του δημιουργού του. Το αποτέλεσμα δεν είναι πάντοτε απόλυτα ισορροπημένο. Το σενάριο του Ντέιβιντ Κεπ, παλιού συνεργάτη του Σπίλμπεργκ από τα «Jurassic Park», «War of the Worlds» και «Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull», αντιμετωπίζει συχνά σύνθετες καταστάσεις με μια σχεδόν σχηματική ευκολία. Ωστόσο, η κινηματογραφική δύναμη της ταινίας παραμένει αδιαμφισβήτητη.

Από τα πρώτα λεπτά γίνεται σαφές ότι βρισκόμαστε στα χέρια ενός αφηγητή που εξακολουθεί να κατέχει όσο λίγοι την τέχνη του κινηματογραφικού θεάματος. Η κάμερα κινείται με χαρακτηριστική άνεση, οι σκηνές δράσης χτίζονται με υποδειγματική γεωμετρία και η αίσθηση του θαυμασμού απέναντι στο άγνωστο διαπερνά κάθε καρέ. Υπάρχουν στιγμές που θυμίζουν γιατί ο Σπίλμπεργκ θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους σκηνοθέτες στην ιστορία του αμερικανικού κινηματογράφου. Ιδιαίτερα οι σκηνές καταδίωξης λειτουργούν ως μικρά μαθήματα κινηματογραφικής αφήγησης. Μια εντυπωσιακή σεκάνς με τρένο (γνωρίζουμε τη διαχρονική αδυναμία του σκηνοθέτη σε αυτά) συγκαταλέγεται ήδη ανάμεσα στις καλύτερες σκηνές δράσης που έχει σκηνοθετήσει εδώ και χρόνια, αποδεικνύοντας ότι ακόμη και στα ογδόντα του παραμένει δημιουργός με αστείρευτη ενέργεια και αξιοζήλευτη αφηγηματική καθαρότητα.

Στο κέντρο της ταινίας βρίσκεται η Έμιλι Μπλαντ, η ερμηνεία της οποίας μπορεί να είναι και η κορυφαία της καριέρας της. Ανάμεσα στην ευαλωτότητα και την αποφασιστικότητα, μετατρέπει έναν χαρακτήρα σπιλμπεργικού πατρόν σε μια αυθεντικά συγκινητική ανθρώπινη παρουσία. Διόλου τυχαία, η ηρωίδα της με το όνομα Μάργκαρετ Φέρτσαϊλντ (πόσο Σπίλμπεργκ το επίθετο της;) ζει στο Κάνσας και σαν άλλη Ντόροθι από τον «Μάγο του Οζ» βρίσκει θάρρος, καρδιά και πνεύμα για να ολοκληρώσει την περιπέτειά της που θα την φέρει πίσω στο «πατρικό σπίτι» ως μία άλλη, έναν άνθρωπο-φορέα εμπειριών που δεν στάθηκε στον πατέρα της, αλλά πλέον θα συμπαρασταθεί στην ανθρωπότητα. Δεν θέλει να γίνει θρησκεία. Θέλει να υπενθυμίσει στους ανθρώπους ότι η παραδοχή του φόβου, των τραυμάτων και των αμφιβολιών μας είναι ο μόνος δρόμος προς τη σύνδεση.

Μαζί με τον εξαιρετικό Τζος Ο’Κόνορ, στον ρόλο ενός ειδικού κυβερνοασφάλειας που επιθυμεί διακαώς να αποκαλύψει την αλήθεια, σχηματίζουν ένα ιδιότυπο new age ζεύγος Αδάμ και Εύας. Δύο πρωτόπλαστους της πληροφορίας που αποφασίζουν να μοιραστούν τον απαγορευμένο καρπό της γνώσης με ολόκληρη την ανθρωπότητα. Εκείνος μιλά την παγκόσμια γλώσσα των μαθηματικών. Εκείνη την παγκόσμια γλώσσα του συναισθήματος.

Δίπλα τους, ο Κόλιν Φερθ απολαμβάνει έναν σκοτεινό ρόλο που μοιάζει να έχει ξεπηδήσει από το σύμπαν του «Ιντιάνα Τζόουνς», χαρίζοντας στην ταινία έναν αντίπαλο που δρα περισσότερο μέσω της επιρροής παρά μέσω της άμεσης απειλής. Αντίθετα, η Ιβ Χιούσον και ο Κόλμαν Ντομίνγκο δεν βρίσκουν αντίστοιχο δραματικό βάθος, προσεγγίζοντας τους χαρακτήρες τους με μια μονοδιάστατη απλότητα που τους αφήνει στο περιθώριο.

Εκεί όπου η «Ημέρα Αποκάλυψης» διαφοροποιείται από τη συντριπτική πλειονότητα των σύγχρονων blockbusters είναι τόσο στην οργανική κινηματογράφηση (πολύτιμη ανάσα απέναντι στη σημερινή CGI εικονορύπανση), όσο και στην ειλικρινή της πρόθεση να συζητήσει ιδέες. Ο Σπίλμπεργκ δεν ενδιαφέρεται μόνο για το θέαμα της αποκάλυψης αλλά για τις συνέπειές της. Πώς αντιδρά μια κοινωνία όταν συνειδητοποιεί ότι έχει ζήσει για δεκαετίες μέσα σε ένα οργανωμένο ψέμα; Ποια είναι η σχέση αλήθειας και εξουσίας; Τι απομένει από τις βεβαιότητές μας όταν η θέση του ανθρώπου στο σύμπαν επαναπροσδιορίζεται;

Αυτή η θεματική φιλοδοξία αποτελεί ταυτόχρονα τη μεγαλύτερη αρετή, αλλά και τη βασική αδυναμία της ταινίας. Το σενάριο ανοίγει συνεχώς νέα αφηγηματικά μονοπάτια και εγείρει περισσότερα ερωτήματα απ’ όσα τελικά μπορεί να διαχειριστεί. Σε ορισμένα σημεία η ταινία μοιάζει να προσπαθεί να χωρέσει τρεις διαφορετικές ιστορίες μέσα στην ίδια αφήγηση: η πολιτική διάσταση, η προσωπική διαδρομή των ηρώων και η κοσμική κλίμακα της εξωγήινης αποκάλυψης δεν συνυπάρχουν πάντοτε με την ίδια αρμονία.

Το ίδιο ισχύει και για το φινάλε, το οποίο αναμένεται να διχάσει. Κάποιοι θα εκτιμήσουν τη συναισθηματική και στοχαστική κατεύθυνση που επιλέγει. Άλλοι θα θεωρήσουν ότι η κορύφωση δεν ανταποκρίνεται πλήρως στις προσδοκίες που χτίζει η εξαιρετική πρώτη ώρα της ταινίας. Είναι εμφανές ότι ο Σπίλμπεργκ ενδιαφέρεται περισσότερο για τα συναισθήματα που αφήνει πίσω του παρά για τις απαντήσεις που δίνει.

Κι όμως, ακόμη και όταν δεν πετυχαίνει απόλυτα όλους τους στόχους της, η «Ημέρα Αποκάλυψης» παραμένει μια σπάνια περίπτωση σύγχρονου θεάματος που τολμά να είναι προσωπικό, φιλόδοξο και βαθιά ανθρώπινο. Σε μια εποχή όπου η επιστημονική φαντασία συχνά εγκλωβίζεται σε ατέρμονες multiverse συνέχειες και ανακυκλωμένες ιδέες, ο Σπίλμπεργκ υπενθυμίζει ότι το είδος μπορεί ακόμη να προκαλεί δέος, συγκίνηση και προβληματισμό. Στα ογδόντα του χρόνια παραδίδει μία ταινία που δεν φτάνει τον πρωτογενή κινηματογραφικό οίστρο των «Close Encounters» και «E.T.», αλλά μία σημαντική ταινία για τον ίδιο και την φιλμογραφία του, μία ουσιαστική και εξόχως συναρπαστική δημιουργία της ύστερης περιόδου του. Μια ταινία που κοιτάζει προς τα αστέρια, αλλά δεν ξεχνά ποτέ να κοιτάζει και τον άνθρωπο.

Ανοίξτε τα μάτια και… ακούστε.