Οι προσδοκίες που μας άφησε η πρεμιέρα του 13ου φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ της Θεσσαλονίκης ήταν μεγάλες. Οι δύο πρώτες μέρες λοιπόν ήρθαν να μας αποδείξουν ότι το πρόγραμμα θα είναι κάτι παραπάνω από ενδιαφέρον. Με πολλές και διαφορετικές θεματικές, η δυσκολία της επιλογής είναι το κύριο θέμα συζήτησης λίγο πριν φτάσεις στα εκδοτήρια εισιτηρίων και έξω από τις αίθουσες . Ενώ οι διάλογοι : – «Τι είδες πριν;», «Ήταν καλό;», «αν προλάβω θα το δω αύριο» … έρχονται στα αυτιά σου σε επανάληψη όταν περιμένεις να κλείσουν τα φώτα για να αρχίσει η επόμενη ταινία.
Αν πρέπει να ξεχωρίσουμε κάτι από αυτές τις δύο μέρες τότε πρέπει να αναφερθούμε στην ταινία «Ο όρκος» ("The Oath") της Λόρα Πουατρά. Το ντοκιμαντέρ αφηγείται την ιστορία ενός πρώην σωματοφύλακα του Μπιν Λάντεν και ενός κρατουμένου στη φυλακή Γκουαντάναμο ο οποίος ήταν ο πρώτος που πέρασε από τις στρατιωτικές δίκες. Με υψηλή αισθητική στην κινηματογράφηση αλλά και με μια αμεσότητα που λίγες φορές συναντάς σε παρόμοια φιλμ, ο θεατής έρχεται σε επαφή με την «άλλη» πλευρά σε ένα θέμα που το έχει ακούσει παρά πολλές φορές την τελευταία δεκαετία.
Πολλά θετικά σχόλια απέσπασαν και οι ταινίες «Γιάφα, ο μηχανισμός του πορτοκαλιού» ("Jaffa, the Orange’s Clockwork") του Ισραηλινού Εγιάλ Σιβάν και «Ξενοδοχείο, ο Παράδεισος» ("Paradise Hotel") της ελληνικής καταγωγής από τη Βουλγαρία Σοφίας Τζαβέλα. Ο έμπειρος σκηνοθέτης ξεκινώντας από την ιστορία των πορτοκαλιών Γιάφα σκιαγραφεί με δεξιοτεχνία τη σύγκρουση ισραηλινών και παλαιστινίων ενώ δεν αφήνει ασχολίαστη και την δυτική προσέγγιση στο θέμα. Σύμφωνα με τον ίδιο, το μεγαλύτερο εμπόδιο στο να αποδεχτούν οι δύο λαοί την κοινή ιστορία του τόπου είναι, «η ιστορική προβολή της Δύσης στην Ανατολή και το γεγονός ότι οι δυτικές χώρες δεν τακτοποίησαν οριστικά το εβραϊκό τους ζήτημα. Όταν πάψουμε να είμαστε μόνο θύματα στα μάτια της Δύσης, τότε μπορεί να αλλάξουν πράγματα».
Σε διαφορετικό χώρο και ύφος η ταινία της Τζαβέλα αναφέρεται σε ένα «κοινωνικό πείραμα» που έγινε στα χρόνια του κομμουνιστικού καθεστώτος με στόχο την ένταξη των ρομά σε ένα πλαίσιο συμβατικής ζωής, εγκαθιστώντας μια κοινότητα 1.500 ρομά σε ένα συγκρότημα πολυκατοικιών, το οποίο διέθετε όλες τις ανέσεις της εποχής. Η πορεία του πειράματος, η εγκατάλειψη των αρχών αλλά και η αδυναμία προσαρμογής της κοινότητας σε μια τόσο διαφορετική φιλοσοφία ζωής αποκαλύπτονται με στόχο όχι για να καταδικαστούν οι συνθήκες διαβίωσης και ο τρόπος ζωής των ρομά, αλλά, όπως δήλωσε η ίδια η δημιουργός στην συνέντευξη τύπου, για να αποτυπωθεί η στάση τους απέναντι στη ζωή.
Τέλος, μεγάλο ενδιαφέρον προσέλκυσε και η νέα δουλειά του γνωστού μας από τη μυθοπλασία Έιμπελ Φεράρα, «Νάπολη, Νάπολη, Νάπολη». Ο γνωστός σκηνοθέτης αφού πήρε συνεντεύξεις από γυναίκες τροφίμους των κρατικών φυλακών Παρτσουάλι της Ιταλίας, έγραψε (σε συνεργασία με άλλους) τρία σενάρια βασισμένα στις προσωπικές τους ιστορίες. Το αποτέλεσμα είναι μια πρωτότυπη και συγχρόνως εντυπωσιακά διεισδυτική ματιά σε μια πόλη όπου τα όρια της λογικής και του παραλόγου μπερδεύονται όπως ακριβώς γίνεται με την πραγματικότητα και τη μυθοπλασία στο φιλμ.
Η εξερεύνηση του κινηματογράφου του πραγματικού συνεχίζεται.
Κωνσταντίνος Αϊβαλιώτης
