Ενα νέο βλέμμα στη … Γερμανία

Μια σειρά εξαιρετικά ενδιαφέρουσα σειρά αφιερωμάτων στον παγκόσμιο κινηματογράφο υπό τον τίτλο «Νέο βλέμμα στη Γερμανία: Η «Σχολή του Βερολίνου» ξεκινά στην αίθουσα του Παλλάς από τις 22 έως τις 28 Ιανουαρίου 2009 σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Γκαίτε της Αθήνας.
Με πρώτο σταθμό τη Σχολή του Βερολίνου, διοργανώνεται μια εβδομάδα αφιερωμένη σε μια από τις πιο σημαντικές τάσεις του σύγχρονου ευρωπαϊκού κινηματογράφου. Συνολικά θα προβληθούν δεκάξι ταινίες του νέου γερμανικού κινηματογράφου με τη σφραγίδα της καλλιτεχνικής διεύθυνσης του Μισέλ Δημόπουλου.

Μετά από μεγάλο χρονικό διάστημα διεθνούς ανυποληψίας, ο γερμανικός κινηματογράφος ξαναέρχεται στην επιφάνεια. Από τη δεκαετία του ’70, την εποχή της γενιάς των Φασμπίντερ, Βέντερς, Χέρτζογκ, κ.ά., είχαμε να διαπιστώσουμε τέτοια ποικιλία θεμάτων, αισθητικών τάσεων, τέτοια ευαισθησία και επινοητικότητα στην προσέγγιση μιας πραγματικότητας πού άπτεται της ιδιωτικής σφαίρας ή της πολιτικής, κοινωνικής και ιστορικής αμφισβήτησης.

Όμως, άδικο θα ήταν το ευχάριστο φαινόμενο- έκπληξη του «Good Bye Lenin!» (2003), το Όσκαρ για την «Ζωή των άλλων», η αστραπιαία εξέλιξη του νεαρού Φατίχ Ακιν, που μέσα σε λίγα χρόνια, έδρεψε κορυφαία βραβεία στα φεστιβάλ Βερολίνου και Κανών με το «Μαζί ποτέ» (2004) και την «Άκρη του ουρανού» (2007), καθώς και η διεθνής εμπορική επιτυχία της αμφιλεγόμενης «Πτώσης» (2004) του Όλιβερ Χιρσμπίγκελ και, πολύ πρόσφατα, του «Συνδρόμου Μπάαντερ Μάινχοφ», του Ούλυ Έντελ και του Κύματος, του Ντένις Γκάνζελ- δηλαδή σημαδιακές πιο mainstream εκφάνσεις μιας ανοδικής εμπορικής πορείας, μιας αναζωπύρωσης του ενδιαφέροντος για το γερμανικό σινεμά- να επισκιάσουν ένα αισθητικό κίνημα, πιο εύθραυστο, πιο μινιμαλιστικό, πιο στυλιζαρισμένο, λιγότερο εμπορικό και πιο διακριτικό, ένα ρεύμα που οι Γάλλοι κριτικοί το ονομάτισαν «Nouvelle Vague Allemande» («Νέο Κύμα του Γερμανικού Κινηματογράφου») και οι Γερμανοί «Berliner Schule» («Σχολή του Βερολίνου»).

Πρωτεργάτες του κινήματος οι σκηνοθέτες Κρίστιαν Πέτσολντ, Άνγκελα Σανέλεκ και Τόμας Άρσλαν, και οι τρεις φοιτητές της Berliner Filmakademie, στους οποίους ήρθαν να προστεθούν λίγο αργότερα οι νεότεροι Kρίστοφ Χοχόϊσλερ,  Μπένιαμιν Χάϊζενμπεργκ , Χένερ Βίνκλερ, Ούλριχ Κέλερ και Βαλέσκα Γκρίζεμπαχ  που προέρχονται συχνά από άλλους ορίζοντες, σπούδασαν σε άλλες κινηματογραφικές σχολές της Γερμανίας, στο Αμβούργο ή στο Μόναχο, αποφάσισαν όμως να εγκατασταθούν και να εργαστούν στο Βερολίνο, όπου επέστρεψε και η νέα πραγματικότητα της δημοκρατίας μετά την πτώση του τείχους. Από εδώ προκύπτει και το όνομα «Σχολή του Βερολίνου».

Από τις πρώτες κιόλας ταινίες αυτού του Βερολινέζικου Νέου Κύματος, στα τέλη της δεκαετίας του ’90, ξεχωρίζει μια ιδιαίτερη ματιά πάνω στα σημερινά αστικά κέντρα αλλά και συχνά έξω απ’ αυτά, στα προάστια των μεγαλουπόλεων ή και σε απομακρυσμένες επαρχίες, όπου οι χαρακτήρες μοιάζουν σαν χαμένοι στον κόσμο τους, αλλόκοτοι εκφραστές μιας μετά-ιδεολογικής γενιάς και μιας κοινωνικής δυσφορίας, παγιδευμένοι σε μια μελαγχολική και ανησυχητική παθητικότητα ή σε μια απελπισμένη αναζήτηση ευτυχίας. Η ματιά των δημιουργών, ψυχρή και ποιητική, περισσότερο στοχαστική παρά διεισδυτική, προσεγγίζει πρόσωπα και πράγματα με εκφραστική οικονομία, ρεαλιστική διάθεση, αφηγηματική αφαίρεση, αισθητική ακρίβεια.

Η πραγματικότητα είναι η λέξη-κλειδί για τη «Σχολή του Βερολίνου» …και δεν πρόκειται για μια πραγματικότητα που «συλλαμβάνεται» μέσα στους δρόμους με την κάμερα στο χέρι να κουνιέται διαρκώς. Οι σκηνοθέτες που την αποτελούν δεν είναι «μαχόμενοι», είναι παρατηρητές. Όμως δεν παρατηρούν την πραγματικότητα για να την αναπαραγάγουν απλώς, ή για να εξετάσουν τις ψυχολογικές της πλευρές, αλλά για να τη μετατρέψουν σε μια τεχνητή φόρμα που περνά την πραγματικότητα «από κόσκινο» μέχρι να φτάσει στην πιο αμιγή μορφή της.
Το ρόλο του «κόσκινου» παίζει η ελαχιστοποίηση: οι διάλογοι είναι λίγοι, το παίξιμο των ηθοποιών είναι μινιμαλιστικό, χωρίς εξάρσεις και εκφραστικές χειρονομίες, το μοντάζ είναι το μίνιμουμ που θα μπορούσε να είναι. Οι σκηνοθέτες αμφισβητούν τις τεχνικές χειραγώγησης που συνήθως χρησιμοποιεί η σκηνοθεσία και προσπαθούν να γίνονται αόρατοι, έτσι ώστε η παρουσία τους να μη διαστρεβλώνει τα αποτελέσματα της έρευνάς τους.

Σημεία αναφοράς τους, οι σκηνοθέτες Ρομπέρ Μπρεσόν, Μικελάντζελο Αντονιόνι, Μίχαελ Χάνεκε, Αδελφοί Νταρντέν, Μορίς Πιαλά και Ζαν Εστάς. Όπως είναι ευνόητο το σινεμά που ενστερνίζονται εντάσσεται σ’ αυτό που ονομάζουμε «μοντέρνο κινηματογράφο» και μάλιστα μερικοί απ’ αυτούς το υποστηρίζουν πεισματικά μέσα από το κινηματογραφικό περιοδικό Revolver, που, από το 1997, εκδίδεται από τον Κρίστοφ Χοχόϊσλερ και τους Μπένιαμιν Χάιζενμπεργκ, Φραντς Μύλλερ, Νίκολας Βάκερμπαρτ, Σάσκια Βάλκερ.

Στο αφιέρωμα περιλαμβάνονται δεκαέξι ταινίες όλων των σημαντικών εκπροσώπων αυτής της τάσης. Τις περισσότερες από τις ταινίες το Αθηναϊκό κοινό δεν θα είχε την ευκαιρία να δει στις αίθουσες, αφού δεν επιλέχθηκαν από τη διανομή, ενώ κάποιες από αυτές κάνουν στο Παλλάς την επίσημη πρεμιέρα τους στην Ελλάδα.

Το σύνολο των ταινιών δίνει στο θεατή μια συμπαγή ιστορική άποψη της εξέλιξης της «Σχολής του Βερολίνου» αλλά και μια ιδέα για την εξέλιξη των βασικών της συντελεστών, αφού εμφανίζονται ο καθένας με μια από τις πρώτες του ταινίες, που σηματοδότησαν τη διαμόρφωση της ομάδας και των απόψεών της, και μια από τις τελευταίες.

Πιο αναλυτικά οι ταινίες είναι οι εξής:

Μια όμορφη μέρα / Der schöne (2001-2002) του Thomas Arslan

Το τρίτο μέρος μιας τριλογίας για τη ζωή της νέας γενιάς μεταναστών τουρκικής καταγωγής στη Γερμανία. Γερμανο-τουρκικής καταγωγής και ο ίδιος, ο Τόμας Αρσλάν, είναι από τους πρώτους σκηνοθέτες που άρθρωσαν ένα διαφορετικό κινηματογραφικό λόγο με τον τρόπο που σήμερα ονομάζουμε «Σχολή του Βερολίνου».

Διακοπές / Ferien (2006-2007) του Thomas Arslan

Ο Τόμας Αρσλάν αποφεύγει τις συνταγές του μελοδράματος που συχνά χρησιμοποιούνται σε ανάλογες θεματικές για να κάνει μια ταινία λεπτεπίλεπτης παρατήρησης, σα να χρησιμοποιεί ένα σεισμογράφο.

Πόθος / Sensucht (2004-2006) της Valeska Griesebach

Με φόντο μια επαρχία της πρώην ανατολικής Γερμανίας, η Valeska Griesebach αποδεικνύει με τη δεύτερη ταινία της, τόσο τη μεγάλη σημασία που δίνει τις λεπτεπίλεπτες αποχρώσεις του διαλόγου όσο και το ιδιαίτερο χάρισμά της να κάνει έναν πολύ προσωπικό κινηματογράφο δουλεύοντας με ερασιτέχνες.

Κατάσκοπος υπό αίρεση / Schläfer (2005) του Benjamin Heisenberg

Ο Γιοχάννες συναντά τον Ιρανό Φαρίντ σε ένα ερευνητικό μεταπτυχιακό πρόγραμμα όπου εργάζονται. Παρά τον ανταγωνισμό τους γίνονται φίλοι. Όταν οι μυστικές υπηρεσίες προτείνουν στο Γιοχάννες να τους τροφοδοτεί με πληροφορίες για την ύποπτη, πιθανώς τρομοκρατική δράση του Φαρίντ, αυτός αρνείται. Όμως όταν ανακαλύπτει στοιχεία που θα μπορούσαν να αποδείξουν τις πιθανές τρομοκρατικές του προθέσεις, όχι μόνο δέχεται να τον κατασκοπεύει, αλλά επιπλέον χρησιμοποιεί την επιρροή του για να αποκλείσει τον αντίπαλό του από το ερευνητικό πρόγραμμα.

Το γαλακτόδασος / Milchwald (2003) του Christoph Hochhäusler

Σα να αφηγείται μια νέα εκδοχή του παραμυθιού «Χένζελ και Γρέτελ» των αδελφών Γκρίμ, ο Hochhäusler με την πρώτη του ταινία παραμερίζει μελό και ηθική και μας εισάγει σ’ ένα κόσμο διάχυτου τρόμου.

Μπάνγκαλοου / Bungalow (2001-2002) του Ulrich Köhler

Ο 19χρονος Πωλ το σκάει από το στρατό και κρύβεται στο μπανγκαλόου των γονιών του, στη μέση του πουθενά, κάπου στην επαρχία του Χες. Ενώ γίνεται όλο και πιο απαθής, η επιθετικότητά του ξεσπά όταν ο αδελφός του και η φίλη του έρχονται στο μπανγκαλόου για διακοπές. Αψυχολόγητες αντιδράσεις και άσκοπη σπατάλη χρόνου και ενέργειας: ο Köhler καταγράφει λακωνικά και με άψογο στυλ τη σύγχρονη κοινωνική δυσφορία.

Στους δρόμους/ Unterwegs/ En Route (2004) του Jan Krüger

Η Σάντρα, νεαρή μητέρα με την κόρη της, ο Μπένι, πολύ ερωτευμένος με τη Σάντρα, και ο χαρούμενος, αλλά απρόβλεπτος και ριψοκίνδυνος Μάρκο, κάνουν διακοπές σε ένα κάμπινγκ. Μια σχέση εμπιστοσύνης αναπτύσσεται μεταξύ τους, και όταν ο Μάρκο έχει μπλεξίματα, αποφασίζουν να αφήσουν το κάμπινγκ και να ταξιδέψουν στην Πολωνική Βαλτική Ακτή. Καθώς γνωρίζονται σιγά-σιγά, γίνονται μια μικρή παράξενη οικογένεια, στην οποία ο καθένας βρίσκει αυτό που του λείπει.

Pingpong (2005-2006) του Matthias Luthardt

Μια ιστορία για τη μεσοαστική ζωή μιας οικογένειας που συνταράσσεται από την εισβολή της σεξουαλικής έντασης ανάμεσα σε έναν έφηβο και μια ενήλικα.


Εσωτερική ασφάλεια / Die innere Sicherheit (2000) του Christian Petzold

Η πρώτη ταινία του Petzold, που γνώρισε τη μεγαλύτερη επιτυχία από όλες τις ταινίες της «Σχολής του Βερολίνου» στις αίθουσες στη Γερμανία, διατυπώνει και τις επιλογές του: είναι μια ταινία για την τρομοκρατία, σαφώς πολιτική, που όμως βλέπει την πολιτική μέσα από την ιδιωτική ζωή.

Jerichow (2008) του Christian Petzold

Η τελευταία ταινία του Petzold, που θα βγει στις αίθουσες, κάνει την επίσημη πρεμιέρα της στο αφιέρωμα του Παλλάς.

Απομεσήμερο/ Nachmittag (2006-2007) της Angela Schanelec

Η απώλεια και η μοναξιά γίνονται τελικά το θέμα της ταινίας. Οι βασικοί ήρωες του «Γλάρου» του Τσέχωφ, όπως θα μπορούσε να τους συναντήσει κανείς σήμερα, εδώ, μέσα σε τρία καλοκαιρινά απογεύματα γεμάτα ομορφιά και σκληρότητα.

Αργόσυρτη ζωή / Mein langsames Leben (2000-2001) της Angela Schanelec

Καθημερινές καταστάσεις, που συμβαίνουν χιλιάδες φορές τη μέρα. Αλλά τι συμβαίνει όταν προσπαθήσει κανείς να απεικονίσει αυτές τις απλές καταστάσεις;

Μαντόνες / Madonnen (2005) της Maria Speth

Βγαίνοντας από τη φυλακή, προσπαθεί να δημιουργήσει συνθήκες ασφάλειας και ισορροπίας μέσα στην οικογένειά της, αλλά αυτές οι ισορροπίες διαταράσσονται επικίνδυνα όταν ο Αμερικανός στρατιώτης φίλος της μετατίθεται πίσω στην Αμερική.

Aπο την μια μέρα στην άλλη / In den Tag hinein (2001-2002) της Maria Speth

Η Λυν μένει στο Βερολίνο με τον αδελφό της. Άλλοτε κακόκεφη, άλλοτε ανοιχτή και συντονισμένη με την αίσθηση της πόλης, αυθόρμητη και συναισθηματικά ασταθής. Όπως ο χαρακτήρας της μετακινείται ανάμεσα στις διαθέσεις, έτσι και η ερωτική της ζωή ταλαντεύεται ανάμεσα στον φίλο της Ντέιβιντ, έναν πειθαρχημένο επαγγελματία κολυμβητή, που όμως δε μοιράζεται την αίσθηση ελευθερίας της, και τον Κότζι, έναν Ιάπωνα πρωτοετή φοιτητή Γερμανικών με τον οποίο έχει κοινό τον αισθησιασμό, αλλά όχι τη γλώσσα της.

Σχολική εκδρομή / Klassenfahrt (2001-2002) του Henner Winckler

Μια σχολική τάξη ταξιδεύει στις ακτές της Βαλτικής στην Πολωνία. Το ξενοδοχειακό συγκρότημα κάθε άλλο παρά συναρπαστικό είναι για τα παιδιά – πολύ περισσότερο αφού έχουν πάει εκεί εκτός εποχής. Μέσα σε ματς του τένις, ολοήμερες εκδρομές και υπερκατανάλωση αλκοόλ, μια επικίνδυνη σχέση αναπτύσσεται ανάμεσα στον 16άχρονο Ρόννυ και τη συμμαθήτριά του Ίζα. Μια νύχτα συναντούν σε μια ντισκοτέκ έναν νεαρό Πολωνό, τον Μάρεκ. Ο Ρόννυ παρατηρεί το αυξημένο ενδιαφέρον του Μάρεκ για την Ίζα, κι έτσι αρχίζει να τον προκαλεί. Μέχρι που οι προκλήσεις καταλήγουν σε μια δοκιμασία με τραγικά αποτελέσματα. Ο Winckler κάνει μια στοχαστική μελέτη της εφηβείας.

En Garde (2003-2004) της Ayse Polat

H ταινία En garde είναι μια συγκινητική ιστορία για τη φιλία που σιγά σιγά χτίζεται ανάμεσα στα δυο κορίτσια, τα όνειρα και τις ελπίδες τους, και για το αγαπημένο τους σπορ: την ξιφασκία. 

ΠΡΟΠΩΛΗΣΗ ΕΙΣΙΤΗΡΙΩΝ: Βουκουρεστίου 5, Αθήνα, Τηλ.: 210-3213100
Ημέρες και ώρες λειτουργίας ταμείων:
Δευτέρα έως Σάββατο 9.00 – 20.00 και τις Κυριακές 12:00-20:00
Με πιστωτική κάρτα : 210 81 0 81 81
Κρατήσεις μέσω Internet : www.ellthea.gr

Γεωργία Οικονόμου