Από τον Θοδωρή Δημητρόπουλο
They are Spinal Τap
Εξακολουθεί ένα φιλμ να θεωρείται ψευδοντοκιμαντέρ όταν η πλαστή μπάντα την οποία ακολουθεί είναι… περίπου αληθινή; Μικρή σημασία έχει, καθώς οι ταμπέλες έτσι κι αλλιώς έπαιζαν πάντα μικρό ρόλο για την φοβερά επιδραστική ταινία του Ρομπ Ράινερ, η οποία εξαρχής έμοιαζε να σπάει το καλούπι που η ίδια δημιούργησε. Το «Τhis Is Spinal Τap!» εμφανίστηκε πριν 25 χρόνια, χωρίς κανείς να ενδιαφερθεί ιδιαίτερα για την άφιξή του, και, όπως συνήθως συμβαίνει σε αυτές τις περιπτώσεις, οι δημιουργοί είδαν τον θρύλο της ταινίας τους να γιγαντώνεται μετά την κυκλοφορία σε βίντεο, για να φτάσουν πλέον σήμερα να ξεπουλούν αρένες και να δίνουν συνεντεύξεις ως οι χαρακτήρες τους!
Ποιοι είναι, όμως, οι Spinal Tap; Το κλασικό συγκρότημα που έμεινε τριγύρω πολύ περισσότερο από όσο έπρεπε. Βρετανοί στερεοτυπικοί χεβιμεταλάδες που πέρασαν από δύο έως τρία μουσικά είδη πριν πιάσουν την καλή, χτυπώντας ατελείωτα κιθαριστικά σόλο επί σκηνής ντυμένοι με χρυσαφί σπάντεξ. Είναι ο κιθαρίστας Νάιτζελ Τάφνελ (Κρίστοφερ Γκεστ), ο τραγουδιστής Ντέιβιντ Σεντ Χάμπινς (Μάικλ ΜακΚιν) και ο μπασίστας Ντέρεκ Σμολς (Χάρι Σίρερ), δηλαδή το -κατά δήλωσή του- «χλιαρό νερό» ανάμεσα στον πάγο και τη φωτιά αντίστοιχα των δύο μεγάλων προσωπικοτήτων του γκρουπ. Μαζί τους, ένας ανυπολόγιστος αριθμός από ντράμερ, όλοι τους νεκροί κάτω από αδιευκρίνιστες συνθήκες, όπως ένα περίεργο κηπουρικό ατύχημα, αυθόρμητο επί σκηνής κάψιμο ή πνιγμός σε εμετό αγνώστου προέλευσης μια και «δεν μπορείς να βρεις δαχτυλικά αποτυπώματα», μπορείς; Πατώντας πάνω στα απομεινάρια μιας παρελθοντικής δόξας (που ίσως να μην πειθόμαστε καν ότι υπήρχε ποτέ) στήνουν μια περιοδεία επανένωσης που κανείς απολύτως δεν απαίτησε, με τον σκηνοθετάκο διαφημιστικών σποτς και μεγάλο φαν τους, Μάρτι ΝτιΜπέρτζι (ο σκηνοθέτης Ρομπ Ράινερ) να είναι εκεί για να τα καταγράψει όλα.
Η περιοδεία αποδεικνύεται φυσικά εντελώς καταστροφική: Εμφανίσεις ακυρώνονται η μία μετά την άλλη. Η φιλενάδα του Χάμπινς κάνει την εμφάνισή της στα μέσα του φιλμ για να οδηγήσει φυσικά την μπάντα σε διάλυση. Ενα σκηνικό εμπνευσμένο από το Στόουνχεντζ κατασκευάζεται σε μήκος 18 ιντσών αντί ποδιών, οδηγώντας στην ολοκληρωτικά γελοία και περίεργα εξωπραγματική εικόνα δύο ξωτικών να χορεύουν άτσαλα γύρω από δυο βραχάκια-μινιατούρες. Το συγκρότημα αναγκάζεται να εμφανιστεί σε χώρους όπως ένα αεροδρόμιο ή το θεατράκι ενός πάρκου, όπου ήταν το δεύτερο όνομα πίσω από ένα σόου με μαριονέτες. Μία εμφάνισή τους σε ντροπιαστικά μικρής χωρητικότητας θέατρο δεν πραγματοποιείται ποτέ, καθώς χάνονται στα παρασκήνια. Οι κριτικές τούς ξέσκιζαν εδώ και χρόνια, ενώ μια εξ αυτών αποκάλεσε το άλμπουμ «Shark Sandwich» ως shit sandwich. Γρύλοι ακούγονταν στην έρημη παρουσίαση του νέου τους άλμπουμ με τίτλο «Smell the Glove», το οποίο πλέον είχε ένα κατάμαυρο εξώφυλλο κατόπιν παρέμβασης της δισκογραφικής που θεώρησε το αρχικό ως μισογύνικο, καθώς σε αυτό μια γυναίκα στα τέσσερα είχε περασμένο ένα κολάρο στον λαιμό της. Ο Τάφνελ αποχωρεί και η μπάντα εξορμεί σε «τζαζ οδύσσειες» στα live της, αποξενώνοντας και τους τελευταίους 20-30 πωρωμένους φαν που είχαν απομείνει.
Τonight Im Gonna Rock You Τonight
Το rockumentary/mockumentary του Ράινερ δεν άφησε εποχή μόνο για την εμπνευσμένα χιουμοριστική απεικόνιση της χέβι μέταλ κουλτούρας, τόσο εύστοχης μάλιστα που συχνές είναι οι μαρτυρίες ροκ σταρ που θεώρησαν ότι η ταινία ήταν γι αυτούς. Ο θρύλος θέλει τους Iron Maiden να αποχωρούν από μια προβολή, ο Εντι Βαν Χέιλεν παρακολουθώντας το φιλμ δεν καταλάβαινε γιατί υποτίθεται πως ήταν αστείο, o Τομ Γουέιτς έκλαψε, ενώ οι Black Sabbath αναπολούσαν εκείνη τη φορά που και οι ίδιοι είχαν χαθεί σε διαδρόμους παρασκηνίων. Και ούτε η υστεροφημία του στηρίζεται αποκλειστικά στα αμέτρητα ξεκαρδιστικά αστεία που βρήκαν το δρόμο τους στον κανόνα της ποπ κουλτούρας. Το φιλμ περιέργως πατάει πάνω στη δομή ενός «Last Waltz» του Μάρτιν Σκορσέζε και έχει την ευφυϊα να σατιρίζει εξίσου τη μουσική σκηνή όσο και την τάση αγιοποίησής της που συχνά παρουσιάζουν αντίστοιχα κινηματογραφικά πορτρέτα, καταφέρνοντας στην πορεία κάτι ακόμα πιο αναπάντεχο: Να μας κάνει να νοιαστούμε για τους χαρακτήρες που κοροϊδεύει, απεικονίζοντάς τους στοργικά ως αφελείς χαζούληδες παρά ως ενοχλητικούς «ποζεράδες», με ένα κλίμα δυστυχούς απόγνωσης να αναδύεται πίσω από τα βροντερά γέλια στο προσωπείο του όλου εγχειρήματος. Πάνω σε αυτή τη λεπτή ισορροπία γεννήθηκαν μια σειρά από αθάνατες ατάκες, όπως εκείνη που ξεστομίζει ο Τάφνελ του Κρίστοφερ Γκεστ: Αφού έχει εξηγήσει ότι οι ενισχυτές του συγκροτήματος φτάνουν το 11 ώστε να υπάρχει ακόμα δυνατότερο σκαλί στην ένταση, ακόμα και μετά το -θεωρητικά μέγιστο- 10, ο ΝτεΜπέρτζι τον ρωτάει γιατί δεν κάνουν απλά το 10 να είναι δυνατότερο. Ο Τάφνελ το σκέφτεται για λίγο προτού με χαμένο βλέμμα αποκριθεί αμήχανα «Αυτοί φτάνουν μέχρι το 11».
Βack From The Dead
H πιο συνεπέστατα σουρεαλιστική, όμως, επιτυχία της ταινίας ήταν ότι γέννησε μια αληθινή μπάντα. Και αν το μέγεθος ενός συγκροτήματος μετριέται στα έσοδα από τις επανενώσεις του και τις επετειακές κυκλοφορίες, τότε οι Spinal Tap είναι από τους θρύλους της ροκ μουσικής. Οι Τάφνελ, Σέντ Χάμπινς και Σμολς επανενώθηκαν ουκ ολίγες φορές στα χρόνια που ακολούθησαν. To 1992 κυκλοφόρησαν το άλμπουμ «Βreak Like the Wind» και, για να γιορτάσουν την επανένωσή τους, ταξίδεψαν την υφήλιο δίνοντας τρεις συναυλίες σε μία μέρα, ενώ είχαν προηγηθεί οντισιόν με αληθινούς μουσικούς για την καταραμένη θέση του ντράμερ. (Ο Μικ Φλίτγουντ των Fleetwood Mac εμφανίστηκε στην «οντισιόν» του, φορώντας ένα αλεξίπυρο κουστούμι!) Η μεγαλύτερή τους περιοδεία σημειώθηκε το 2001 με την «Βack from the Dead» tour των εννέα πόλεων, λίγο διάστημα αφού είχε κυκλοφορήσει μια σπουδαία έκδοση της ταινίας σε DVD. Σε αυτό, εκτός από το άπλετο επιπλέον αρχειακό υλικό που προσφέρεται, οι πρωταγωνιστές σχολιάζουν το ντοκιμαντέρ υποδυόμενοι κανονικά τους χαρακτήρες τους. Τα μέλη της μπάντας εκφράζουν τη δυσαρέσκειά τους για τον αρνητικό τρόπο με τον οποίον τους παρουσίασε ο ΝτεΜπέρτζι, χαρακτηρίζοντας «hatchet job» (τσεκουροδουλειά) το έργο του! Σήμερα, με αφορμή τη φημολογούμενη επανένωσή τους για την 25η επέτειο του ντοκιμαντέρ που τους έκανε αθάνατους, οι Spinal Tap επανέρχονται με συνέντευξή τους στο Variety για να διευκρινίσουν: «Θα μπορούσες να εκδόσεις το υλικό που δείχνει ότι τελικά βρήκαμε τη σκηνή», για να απαντήσει ο ΝτεΜπέρτζι (βάζοντας τέλος σε εικασίες 25 ετών) ότι «Δεν τη βρήκατε ποτέ! Οχι εκείνο το βράδυ!».
Καθώς ολοκληρώνονται οι τίτλοι τέλους της ταινίας εμφανίζεται μια αναγραφή που ξεκαθαρίζει πως οι Spinal Tap δεν είναι αληθινοί, και πως «Δεν υπάρχει το κουνέλι του Πάσχα, επίσης!» Η ζωή, όμως, σε αυτή την περίπτωση αντέγραψε την τέχνη υπερβολικά καλά, κάνοντας το «πιο θορυβώδες συγκρότημα του κόσμου» όσο αληθινό θέλαμε εμείς να γίνει. Και μετατρέποντάς το σε φαινόμενο περισσότερο δημοφιλές από όσο η ύπαρξη πραγματικών μουσικών σχημάτων κατά την περίοδο της ακμής τους. Καθόλου άσχημα για μία ψεύτικη μπάντα.
this is christopher guest!
Στην ταινία ερμήνευσε τον κιθαρίστα Νάιτζελ «Μέχρι το 11» Τάφνελ, έχει προϋπηρεσία στο «Saturday Night Live» όπως και σχεδόν όλη η αφρόκρεμα της χολιγουντιανής κωμωδίας, ενώ στην πατρίδα του κατέχει μέχρι και τίτλο ευγενείας. Η περίπτωσή του είναι ιδιάζουσα σαν το χιούμορ του, ενώ η φιλμογραφία του, αντικείμενο λατρείας για τον στενό κύκλο των σκληροπυρηνικών φανατικών του καθώς και για μεγάλο μέρος της δημιουργικής κοινότητας του Χόλιγουντ, όσο και παραγνωρισμένη από το ευρύ κοινό, είναι γεμάτη από ξεκαρδιστικά ψευδοντοκιμαντέρ πάνω σε ολοένα και πιο εξωφρενικά θέματα. Μπορεί ακολουθώντας το «Τhis Is Spinal Τap!», ο σκηνοθέτης Ρομπ Ράινερ να συνέχισε να δημιουργεί ταινίες-σταθμούς σε διάφορα κινηματογραφικά είδη καθ όλη τη διάρκεια των 80s («Οταν Ο Χάρι Γνώρισε Τη Σάλι», «Τhe Princess Βride», «Στάσου Πλάι Μου», «Μisery»), ο συν-σεναριογράφος όμως Κρίστοφερ Γκεστ προτίμησε να ακολουθήσει την πορεία που ξεκίνησε με το θρυλικό αυτό rockumentary, στηριζόμενος σε μια ομάδα κωμικών (οι Σίρερ και ΜακΚιν του Spinal Tap, καθώς και οι Κάθριν ΟΧάρα, Πάρκερ Πόουζι, Τζέιν Λιντς και Γιουτζίν Λέβι μεταξύ άλλων) και σε διαλόγους σε μεγάλο βαθμό αυτοσχέδιους. Οι πιο σημαντικές του δουλειές είναι το «Waiting For Guffman», όπου παρακολουθούμε τις προσπάθειες των κατοίκων ενός χωριού να στήσουν μια θεατρική μουσική παράσταση που θα χρονολογεί την ιστορία του, και το «Βest In Show», όπου ο Γκεστ ακροβατεί στα όρια του σουρεαλισμού βάζοντάς μας στα παρασκήνια καλλιστείων σκύλων. Στο «Α Mighty Wind», πάλι, χρονολογείται η επανένωση τριών φολκ συγκροτημάτων ένα εκ των οποίων, οι Folksmen, όχι μόνο ερμηνεύεται από τους Γκεστ, Σίρερ και ΜακΚιν, δηλαδή τα ίδια τρία βασικά μέλη των Spinal Tap, αλλά έχουν κιόλας «ανοίξει» διάφορες live εμφανίσεις τους!
«Up To 11» και άλλες φράσεις-κλειδιά
Δεν τοποθετήθηκε από το Entertainment Weekly στην κορυφή της λίστας των πιο καλτ ταινιών για το τίποτα! Το «Spinal Τap» αποτελεί διαρκές σημείο αναφοράς για σειρές, ταινίες, τραγούδια και βιντεοπαιχνίδια, με τη φράση «Μέχρι το 11» να συμπεριλαμβάνεται πλέον μέχρι και στο αγγλικό λεξικό της Οξφόρδης ως συνώνυμο της έννοιας «σε μέγιστη ένταση». Στην ιστοσελίδα του BBC το πρόγραμμα αναπαραγωγής εικόνας και ήχου πάει από το 0 ως το 11, όπως και η ένταση των οργάνων στο βιντεοπαιχνίδι «Guitar Hero: World Τour». Η ατυχής μοίρα των ντράμερ του συγκροτήματος έχει τύχει εξίσου συχνής χρήσης από υψηλού IQ σειρές όπως οι «Σίμπσονς», η «Οικογένεια Γκίλμορ» ή η «Μπάφι» («Οι περισσότεροι ιδιοκτήτες καταστημάτων μαγείας σε αυτή την πόλη έχουν την προσδοκώμενη διάρκεια ζωής ενός ντράμερ των Spinal Τap»), στη γαλλική ταινία «Ανθρωπος Δαγκώνει Σκύλο» ως φόρος τιμής υπάρχει ένας ηχολήπτης που διαρκώς πεθαίνει, ενώ σε παλαιότερη έκδοση του «Guitar Ηero» όχι μόνο έχει συμπεριληφθεί το τραγούδι «Τonight Im Gonna Rock You Τonight» των Spinal Tap αλλά, κατά την ολοκλήρωσή αυτού, ο ντράμερ καίγεται αυθόρμητα. Στίχοι των τραγουδιών τους έχουν παραλλαχθεί από κανονικά συγκροτήματα προς δική τους χρήση (πιο χαρακτηριστικά από τους Supergrass), μπάντες συνθέτουν «τζαζ οδύσσειες» για τις ζωντανές εμφανίσεις τους, ενώ προς συζήτηση παραμένει το αν οι Metallica εμπνεύστηκαν το δικό τους «Βlack Αlbum» από το κατάμαυρο εξώφυλλο του «Smell the Glove». Κάτι που σίγουρα συνέβη με διάφορους κριτικούς που χρησιμοποιούν συχνά τον όρο «σάντουιτς σκατού» για να περιγράψουν ένα αποτυχημένο έργο- μια ακόμα φράση της ταινίας που έγινε σύνθημα.
