Ένα καλό ντοκιμαντέρ είναι σε θέση να ξεδιαλύνει το μύθο απ’ την πραγματικότητα, χωρίς να παραγνωρίζει το εφέ που προκαλεί ο πρώτος. Το «Μπόμπι Σαντς: 66 Μέρες» ενδιαφέρεται ασφαλώς για τις αντικειμενικές ιστορικές διαστάσεις γύρω απ’ την απεργία πείνας του αγωνιστή-σύμβολο του Ιρλανδικού Δημοκρατικού Στρατού (IRA), η οποία άρχισε την 1η Μαρτίου του ’81 για να καταλήξει 66 μέρες μετά, με το θάνατό του και το συνεπακόλουθο πέρασμα στο πάνθεον των σύγχρονων μαρτύρων.
Το τρέιλερ του «Μπόμπι Σαντς: 66 Μέρες»
Αλλά η ταινία του Μπρένταν Τζ. Μπερν που άνοιξε άτυπα την ενότητα Μνήμη/Ιστορία την πρώτη μέρα του 19ου Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης δε μένει εκεί, στα talking heads δηλαδή των αυτοπτών μαρτύρων, τη στοχευμένη αλλά διεισδυτική ιστορική αναδρομή στη θρησκευτική διαμάχη και στον χρόνιο αγώνα των Ιρλανδών για ανεξαρτησία απ’ τους Άγγλους, ή στο ξετύλιγμα των γεγονότων εκείνων των ταραγμένων ημερών που ο αγώνας του Σαντς και των συγκρατουμένων αγωνιστών (κατά άλλους, τρομοκρατών) προσέλκυε την παγκόσμια προσοχή. Εμπλουτίζει αναπαραστατικά τις τελευταίες μαρτυρικές ημέρες του εγκλεισμού του με animation και σκηνές δραματοποίησης, επιστρατεύει σπάνιο αρχειακό υλικό και γενικότερα φιλοτεχνεί το πορτρέτο του ανθρώπου που πρωτοστάτησε αυτοθυσιαστικά ώστε το Ην.Βασίλειο να αναγνωρίσει στους φυλακισμένους συναγωνιστές του και τον ίδιο την ιδιότητα του πολιτικού κρατουμένου.
Η αλήθεια είναι πως η φιγούρα του Σαντς, την οποία οι περισσότεροι μπορούν να ανακαλέσουν κινηματογραφικά μέσα απ’ τον Μάικλ Φασμπέντερ και το «Hunger» του Στιβ ΜακΚουίν, εκλείπει από τα ντοκουμέντα της εποχής. Κι αυτός είναι ένας λόγος που το φιλμ αποφασίζει να επιστρατεύσει τη συνήθως συζητήσιμη επιλογή της δραματοποίησης. Όμως στο ντοκιμαντέρ του Μπερν, ο Σαντς γίνεται ο άνθρωπος πίσω και πέρα απ’ το μύθο, ένα πνεύμα που ατσαλώνεται αντιστρόφως ανάλογα με το σώμα που εκούσια φθίνει, γίνεται ο λόγος, οι πολιτικές συγκυρίες, ο αντίκτυπος, ο σκοπός και η σκοπιμότητα. Κυρίως επειδή μέσα απ’ το «Μπόμπι Σαντς: 66 Μέρες», ο θεατής μπορεί να αφουγκραστεί το μονόδρομο της επιλογής του αγωνιστή του IRA αφ’ ης στιγμής την αναλαμβάνει, ακόμα κι αν στέκει ξένος προς το σκοπό.
Παράλληλα όμως, το ντοκιμαντέρ αυτό καθίσταται διαυγής ματιά στο πώς μια αυτοθυσιαστική πράξη δύναται να ενεργοποιήσει έναν κάποιου τύπου πανανθρώπινο συναγερμό, ερεθίζοντας παράλληλα προβληματισμούς για το τι είδους ψυχοκοινωνικούς μηχανισμούς μπορεί να κινητοποιήσει η τυχόν στρέψη της βίας, συμβολοποιημένη, εντός μας.
