Το κορυφαίο γουέστερν του Τζον Φορντ ορίζει και το σημείο της ιδεολογικής και φορμαλιστικής του ωριμότητας. Η δοξολόγηση του μύθου της Δύσης εξισορροπείται από την ωρίμαση της ανθρωπιστικής και κοινωνικής του συνείδησης για την ευθύνη των λευκών ανθρώπων. Η δραματική συγκρότηση γίνεται σύνθετη, οι θετικές και οι καταστροφικές δυνάμεις συγκρούονται δημιουργικά. Η δομή «απελευθερώνεται», οι εικόνες επιβάλλουν μέγεθος, ομορφιά και πρωτοτυπία μέσα, αλλά και πέρα, από την παράδοση.
Το φιλμ είναι μια ψυχολογική εποποιία ενσωματώνοντας αποτελεσματικά αντιφατικά στοιχεία. Παράδοξα συνυπάρχουν η παραδοσιακή επικολυρική αθωότητα του γουέστερν με τη φρίκη της πορείας μιας διαστροφικής προσωπικότητας. Η μυθολογία της οικογένειας και της αγάπης των πιονιέρων με το σκοτεινό ανεξέλεγκτο μίσος. Η καλοσύνη και η κακία λευκών και Ινδιάνων διαπλέκονται. Έτσι ο Φορντ γίνεται ο ραψωδός ενός έπους που ορίζει τη μεταβολή της οπτικής και τη μεταμόρφωση των ηρώων ανάμεσα στο ρατσισμό και στην αποδοχή της διαφορετικότητας.
Ο Ίθαν (Τζον Γουέιν) επιστρέφει στην απομονωμένη φάρμα της οικογένειας του αδελφού του. Όμως είναι ο γυρισμός ενός Οδυσσέα σε μια Ιθάκη, όπου δεν μπορεί να ενσωματωθεί. Είναι ένας νικημένος, πικρόχολος ήρωας του εμφυλίου πολέμου, προσκολλημένος σε αξίες που έχουν εκπέσει. Η εναρκτήρια σκηνή είναι αρχετυπική. Μέσα στο εκτυφλωτικό φως της ερήμου φαίνεται να πλησιάζει μια δυσδιάκριτη μαύρη φιγούρα.
Είναι άραγε ο χαμένος Ίθαν, ο άλλοτε «αρχηγός»; Η «εξιδανικευμένη» οικογένεια των αποίκων παίρνει βαθμιαία, ρυθμικά, μνημειακή διάταξη υποδοχής στην είσοδο. Τελετουργία και γιορτινή χαρά, που νοθεύεται από αμφίβολη δυσθυμία. Βαραίνει η κατηφής μορφή του Ίθαν. Από εκεί και πέρα τα δεινά έρχονται σαν χιονοστιβάδα. Δράσεις και αντιδράσεις, καταστροφές και σφαγές, αγεφύρωτες συγκρούσεις. Ο Ίθαν θα είναι φορέας ακραίων συναισθημάτων: πάθος θανάτου, λύσσα εκδίκησης και απέναντι τρυφερότητα θεμελιακή. Για πρώτη φορά ο απόλυτος ήρωας (και ο Τζον Γουέιν) θα είναι τόσο βαθιά αρνητικός, αμαρτωλός και μοναχικός. Και θα τίθεται αντιμέτωπος με τα ίδια του τα πάθη και το ρατσισμό του.
Η πιο κρίσιμη στιγμή για τον Ίθαν: στην επίταση της βίαιης δράσης όταν αντιμετωπίζει τη διπλή παράβαση της ψυχωτικής ιδεολογίας του. Θα σκοτώσει την ανιψιά του, που δεν είναι πια η αμόλυντη λευκή κόρη αλλά έχει «μιανθεί» από τον Ινδιάνο και μεταμορφωθεί εκούσια σε σύζυγό του; Το οιδιπόδειο πολλαπλασιάζει τη μανία του (κορυφαία σκηνή). Παρά την ενστικτώδη συνειδητοποίηση και τη θετική πράξη του, είναι ο απόβλητος. Ενώ η ανθρώπινη κυψέλη συσπειρώνεται, ανασυγκροτείται για τη συνέχεια της ζωής, εκείνος είναι πάλι άχρηστος, δεν έχει θέση (εκπληκτικό φινάλε).
Ο πιο πικρός και τραγικός ήρωας του Φορντ στο πιο μεγαλειώδες, πανέμορφο και μαζί τρομερό γουέστερν αυτού του Ομήρου της Δύσης.
