&00
Θα έλεγε κανείς ότι οι πρόσφατες ταινίες του Ρίντλεϊ Σκοτ είναι όλες. . . πολεμικές. Η κάμερά του, ένα όπλο υψηλής τεχνολογίας, χώνεται παντού, συλλαμβάνει αυτό που το μάτι του ανθρώπου άλλοτε δεν μπορεί κι άλλοτε δεν τολμά να συλλάβει. Δε θα ξεχάσω ποτέ τα χλωμά πρόσωπα που είδα μετά την προβολή του Hannibal, αλλά το Μαύρο Γεράκι μας υποβάλλει σε μια ακόμη μεγαλύτερη δοκιμασία. . .
Βρισκόμαστε στο 1993 και στο Μογκαντίσου της Σομαλίας. Δυνάμεις του αμερικανικού στρατού, ως παρατηρητές, “επιβλέπουν” τη γενοκτονία ενός μακρόχρονου εμφυλίου πολέμου. Η σύγκρουση δεν αργεί να ξεσπάσει. Οι Σομαλοί παραστρατιωτικοί, οι εχθροί, μοιάζουν θαρρείς με κάποιο είδος άγριου ζώου το οποίο σπάνια βλέπουμε από κοντά ή με ένα σμήνος από φαρμακερά έντομα που επιβάλλονται στο θύμα τους έστω και μόνο με την αριθμητική υπέροχή τους. Απέναντι σ αυτούς τους άγνωστους και θηριώδεις “κακούς”, τα Αμερικανάκια, φορτωμένα με τον υπερσύγχρονο εξοπλισμό τους, εκπαιδευμένα στις τέχνες του πολέμου αλλά όχι και στον πόλεμο, με πρόσωπα αθώα και άπειρα, προσπαθούν να τα βγάλουν πέρα σε μια αποστολή υπέρτατου κινδύνου.
Σε ένα λίγο πιο θεωρητικό επίπεδο, ο Σκοτ μας εξηγεί ότι η ταινία του θέτει το ερώτημα της χρησιμότητας μιας τέτοιας επεμβατικής πολιτικής των ΗΠΑ σε χώρες όπως η Σομαλία. “Το ερώτημα είναι: μπορεί μια χώρα δυνατή όπως οι ΗΠΑ, με τόσο ισχυρό στρατό, να αδιαφορεί για τα φαινόμενα πολιτικού δεσποτισμού στον Τρίτο Κόσμο; Εγώ λέω πως δεν επιτρέπεται να αδιαφορεί. Εσείς, που έχετε τέτοιο δυναμικό στρατό, πρέπει να επέμβετε και να σταματήσετε το κακό πριν συμβούν γεγονότα σαν αυτά της 11ης Σεπτεμβρίου!” Ακόμα κι αν η αποστολή στη Σομαλία, την οποία δραματοποίησε ο Σκοτ με την ταινία του, οδήγησε στο χαμό 16 Αμερικανών στρατιωτών και 1000 Σομαλών ανταρτών!
Λίγο αργότερα ο σκηνοθέτης δηλώνει πως ο ίδιος δεν είναι ούτε ειρηνιστής ούτε φιλοπόλεμος. “Βέβαια, βλέποντας τα πράγματα με τη λογική, συνειδητοποιείς ότι φυσικά και δε θα έπρεπε να υπάρχουν όπλα στον κόσμο. Όταν όμως γνωρίζεις ότι πολλά πυρηνικά όπλα έχουν πουληθεί στη μαύρη αγορά και ότι υπάρχουν προβλήματα “κακής συμπεριφοράς” στον κόσμο, καταλαβαίνεις την ανάγκη ενός ισχυρού στρατού. Είναι πολύ απλό”.
Το Μαύρο Γεράκι επρόκειτο να προβληθεί στις αίθουσες πολύ αργότερα. Αποφασίστηκε τελικά ότι ίσως τώρα είναι πιο κατάλληλος ο χρόνος, καθώς οι Αμερικανοί έχουν ακόμα νωπή την ανάμνηση της επίθεσης στους δίδυμους πύργους. Ο σκηνοθέτης δεν παίρνει όμως σαφή θέση ως προς το πατριωτικό περιεχόμενο της ταινίας. Από τη μια το Μαύρο Γεράκι θέτει το ερώτημα αν αξίζει να χάνονται ζωές μ αυτόν τον τρόπο, από την άλλη παρουσιάζει τους νεαρούς στρατιώτες σαν ήρωες έτοιμους να θυσιάσουν τη ζωή τους για να εκτελέσουν το καθήκον τους και να υπερασπίσουν τη ζωή των συναδέλφων τους.
Όσο κι αν ο Σκοτ βεβαιώνει ότι η ταινία δεν είναι παρά μια καταγραφή γεγονότων κι ότι είναι στην ουσία της “απολίτικη”, δεν μπορείς να μην αναρωτηθείς: ποιοι είναι αυτοί οι “άλλοι”, οι αλλόκοσμοι εχθροί με τις παρόμοιες μορφές, σαν φιγούρες σε ηλεκτρονικό παιχνίδι, που εμφανίζονται και χάνονται από την οθόνη χωρίς ποτέ να “σταθούν”; Οι εχθροί, που όταν η κάμερα ακινητοποιείται για να τους δει, τη στιγμή που καταλαμβάνουν το αμερικανικό ελικόπτερο, μοιάζουν σχεδόν. . . με μαύρους τερμίτες που ορμάνε στο νεκρό πια θύμα τους για να το καταβροχθίσουν; Κάπου εδώ ο “πατριωτισμός” αγγίζει έναν ιδιόρρυθμο ρατσισμό. . .
Απόσπασμα από κείμενο της Ερσης Δάνου που δημοσιεύτηκε στο τεύχος 131 του περιοδικού ΣΙΝΕΜΑ.
